آیا مالک میتواند مغازه دارای سرقفلی را بدون پرداخت حق قانونی تخلیه کند؟ پاسخ این است که شکایت بابت تخلیه مغازه سرقفلی فقط با وجود دلیل قانونی و رعایت شرایط قرارداد و قانون امکانپذیر است و مالک نمیتواند صرفاً به استناد مالکیت، مستأجر را بیرون کند. نوع رابطه استیجاری، تاریخ قرارداد، نحوه پرداخت سرقفلی، علت تخلیه و وضعیت تعهدات طرفین در نتیجه پرونده اثر مستقیم دارد.
ابتدا باید مشخص شود قرارداد تابع قانون روابط موجر و مستأجر سال ۱۳۵۶ است یا قانون سال ۱۳۷۶. در قراردادهای قدیمی، ممکن است برای مستأجر «حق کسب یا پیشه یا تجارت» ایجاد شده باشد؛ این حق با سرقفلی قراردادی یکسان نیست و تخلیه معمولاً به علتهای مشخصی مانند انقضای رابطه در شرایط قانونی، عدم پرداخت اجارهبها، تعدی و تفریط، تغییر شغل بدون اجازه یا انتقال غیرمجاز بررسی میشود.
در قراردادهای مشمول قانون سال ۱۳۷۶، متن قرارداد و توافق درباره سرقفلی اهمیت بیشتری دارد. اگر مدت اجاره پایان یافته باشد، ممکن است تخلیه قابل درخواست باشد؛ اما وجود سرقفلی، حق انتقال، شرط تمدید یا تعهد به پرداخت مبلغی هنگام تخلیه میتواند مانع از صدور تصمیم ساده و فوری شود. بنابراین، شکایت بابت تخلیه مغازه سرقفلی باید بر مبنای عنوان حقوقی درست، نه صرفاً پایان یافتن مدت، تنظیم شود.
مدارک باید هم مالکیت یا سمت خواهان و هم رابطه استیجاری و علت تخلیه را نشان دهد. معمولاً مدارک زیر اهمیت دارند:
صرف ادعای مالک کافی نیست و هر دلیل باید با موضوع دعوا ارتباط داشته باشد. همچنین مستأجر میتواند با ارائه رسید پرداخت، قرارداد، توافق تمدید، اجازه انتقال یا مدارک پرداخت سرقفلی از خود دفاع کند.
طرح دعوا معمولاً از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود و مرجع صالح غالباً دادگاه محل وقوع ملک است؛ بااینحال، تشخیص اینکه موضوع در قالب دعوای تخلیه، مطالبه اجور، فسخ قرارداد یا تعیین حق کسب و پیشه مطرح شود، به مفاد قرارداد و قانون حاکم بستگی دارد. در برخی قراردادهای ساده و مشمول قانون سال ۱۳۷۶، امکان درخواست دستور تخلیه وجود دارد، اما اختلاف درباره سرقفلی، انتقال، فسخ یا حقوق مستأجر ممکن است رسیدگی قضایی کامل و صدور حکم را ضروری کند.
اگر تخلیه به علت اجارهبهای پرداختنشده درخواست شود، نحوه مطالبه، ارسال اخطار و فرصت قانونی پرداخت باید با دقت بررسی شود. هزینه دادرسی نیز به نوع دعوا و مالی یا غیرمالی بودن خواسته وابسته است و بدون بررسی مشخصات پرونده نمیتوان رقم قطعی اعلام کرد. اجرای تخلیه نیز پس از تصمیم قابل اجرا و رعایت تشریفات قانونی انجام میشود، نه صرفاً با ارسال اظهارنامه.
فرض کنید مالک مغازهای مدعی است مستأجر بدون اجازه، شغل خود را از فروش پوشاک به رستوران تغییر داده است. مستأجر در برابر، قراردادی ارائه میکند که در آن اجازه فعالیت تجاری بهصورت کلی داده شده و رسید پرداخت سرقفلی نیز دارد. در چنین وضعی، شکایت بابت تخلیه مغازه سرقفلی خودبهخود به نتیجه نمیرسد؛ دادگاه باید مفاد دقیق قرارداد، عرف مورد توافق، میزان تغییر شغل، ورود خسارت و آثار پرداخت سرقفلی را بررسی کند. نتیجه میتواند رد دعوا، پذیرش تخلیه یا منوط شدن آن به تعیین و پرداخت حقوق قانونی مستأجر باشد.
پیش از اقدام برای شکایت بابت تخلیه مغازه سرقفلی باید قانون حاکم، تاریخ قرارداد، نوع حق مستأجر و دلیل تخلیه مشخص شود. ارسال اظهارنامه، جمعآوری اسناد و انتخاب خواسته صحیح از اشتباهات پرهزینه جلوگیری میکند. اگر سرقفلی یا حق کسب و پیشه مطرح باشد، تخلیه بدون تعیین تکلیف حقوق مالی مستأجر ممکن است با ایراد جدی مواجه شود.