آیا کارفرما میتواند کارگر را بدون رضایت و تشریفات قانونی بازرسی بدنی کند؟ خیر؛ در چنین وضعی، شکایت بابت تفتیش بدنی کارگر ممکن است از مسیر کیفری، اداری یا کار پیگیری شود؛ بهویژه اگر بازرسی همراه با تهدید، توهین، ضربوجرح، اجبار یا رفتار تحقیرآمیز بوده باشد. صرف درج مقررات انضباطی یا امنیتی در قرارداد کار، مجوز نامحدود برای تعرض به شأن و حریم شخصی کارگر ایجاد نمیکند.
کارفرما ضابط دادگستری نیست و اختیار عمومی برای جستوجوی بدن اشخاص ندارد. بازرسیهای معمول در محیط کار، مانند کنترل کیف یا وسایل همراه، باید بر پایه مقررات روشن، ضرورت واقعی و رعایت کرامت انسانی انجام شود. تفتیش بدنی شدیدتر، لمس بدن یا وادار کردن فرد به خارج کردن لباس، موضوعی متفاوت است و نمیتوان آن را صرفاً با عنوان «کنترل امنیتی» توجیه کرد.
حقوق اشخاص، از جمله حیثیت، جان، مال و شغل، در نظام حقوقی ایران مورد حمایت است. اگر احتمال وقوع جرم وجود داشته باشد، تفتیش کیفری باید توسط مقام صلاحیتدار و مطابق تشریفات قانونی انجام شود، نه اینکه هر مسئول حراست یا مدیر، مستقلاً نقش مأمور تحقیق را ایفا کند.
نتیجه شکایت به جزئیات رفتار، هویت انجامدهنده و کیفیت اثبات آن بستگی دارد. بهتر است کارگر بلافاصله شرح دقیقی از زمان، مکان، افراد حاضر و نحوه بازرسی تهیه کند و مدارک زیر را، در صورت وجود، نگهداری نماید:
از انتشار عمومی فیلم یا نام اشخاص خودداری کنید؛ زیرا ممکن است خود این اقدام، مسائل حقوقی تازهای ایجاد کند. مدارک باید از راه قانونی حفظ و به مرجع رسیدگی ارائه شوند.
اگر رفتار انجامشده شامل ضربوجرح، تهدید، توهین، اکراه یا تعرض بدنی باشد، میتوان موضوع را از طریق کلانتری یا دادسرای عمومی و انقلاب محل وقوع پیگیری کرد. عنوان دقیق اتهام را مرجع قضایی و بر اساس ادله تعیین میکند؛ بنابراین بهتر است در شکواییه، به جای اصرار بر یک عنوان کیفری، وقایع با جزئیات و بدون اغراق نوشته شود.
چنانچه پس از اعتراض، کارگر اخراج شده، حقوق او کسر شده یا با تصمیمی مغایر رابطه کاری مواجه شده باشد، طرح دادخواست در اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی نیز میتواند مطرح باشد. رسیدگی اداره کار، جایگزین رسیدگی کیفری به تعرض بدنی نیست و در صورت وجود هر دو موضوع، پیگیری همزمان آنها امکانپذیر است.
فرض کنید مسئول حراست یک کارخانه، کارگری را در برابر همکاران متوقف کند، او را تهدید به اخراج نماید و بدون دلیل روشن، بازرسی بدنی تحقیرآمیزی انجام دهد. اگر دوربین، شهادت همکاران یا پیامهای بعدی این واقعه را تأیید کند، شکایت بابت تفتیش بدنی کارگر میتواند در کنار مطالبه حقوق شغلی و اعتراض به اخراج احتمالی پیگیری شود. با این حال، نتیجه قطعی نیست و مرجع رسیدگی باید ضرورت بازرسی، شیوه انجام آن، وجود رضایت، شدت رفتار و ادله موجود را بررسی کند.
در صورت امکان، کارگر باید آرامش خود را حفظ کند، از درگیری فیزیکی بپرهیزد، درخواست حضور شاهد و ارائه دستور کتبی کند و پس از حادثه، گزارش مکتوبی تهیه نماید. اگر خطر فوری وجود دارد، تماس با پلیس ضروری است. مراجعه سریع برای ثبت آثار آسیب و دریافت مشاوره حقوقی نیز اهمیت دارد؛ زیرا تأخیر ممکن است دسترسی به فیلم دوربین یا شهادت شهود را دشوار کند.
شکایت بابت تفتیش بدنی کارگر زمانی مؤثرتر است که میان بازرسی عادی وسایل و تعرض به بدن تفاوت گذاشته شود، مدارک بهموقع جمعآوری گردد و هر بخش از موضوع در مرجع مناسب مطرح شود. کارفرما میتواند برای امنیت محیط کار مقررات منطقی وضع کند، اما اجرای آن مقررات باید ضروری، متناسب و همراه با رعایت کرامت کارگر باشد.