آیا فروشنده یا خریدار به تعهدات نوشتهشده در مبایعهنامه عمل نکرده است؟ برای پیگیری، شکایت بابت تکلیف مبایعه نامه معمولاً در قالب دادخواست حقوقیِ الزام به انجام تعهد، تحویل ملک، پرداخت ثمن یا تنظیم سند رسمی مطرح میشود و عنوان دقیق آن به تعهد نقضشده و مفاد قرارداد بستگی دارد. در صورتی که رفتار طرف مقابل شامل جعل، استفاده از سند مجعول، کلاهبرداری یا انتقال مال دیگری باشد، علاوه بر دعوای حقوقی، امکان طرح شکایت کیفری نیز با شرایط قانونی وجود دارد.
مبایعهنامه ممکن است تعهدات متعددی برای دو طرف ایجاد کند. فروشنده معمولاً باید مورد معامله را در موعد مقرر تحویل دهد، برای انتقال رسمی اقدام کند و موانع قانونی انتقال را برطرف سازد. خریدار نیز مکلف به پرداخت ثمن، حضور در دفترخانه و انجام تعهدات مالی قراردادی است. اگر برای انجام تعهد، موعد مشخصی تعیین شده باشد، مطالبه پس از فرارسیدن آن موعد قابل بررسی است؛ در غیر این صورت، ارسال اظهارنامه برای مطالبه رسمی و تعیین فرصت متعارف میتواند اهمیت زیادی داشته باشد.
مدارک باید رابطه قراردادی، تعهد، تخلف و زیان احتمالی را نشان دهند. مهمترین مستندات عبارتاند از:
صرف داشتن مبایعهنامه همیشه برای پیروزی کافی نیست؛ متن قرارداد، اعتبار امضاها، مالکیت فروشنده، پرداخت یا آمادگی پرداخت ثمن و امکان قانونی اجرای تعهد نیز بررسی میشود.
در دعاوی مربوط به اموال غیرمنقول، مانند الزام به تنظیم سند رسمی یا تحویل ملک، محل وقوع ملک نقش اساسی در تعیین مرجع رسیدگی دارد. دعاوی مالی دیگر ممکن است بر اساس قواعد صلاحیت، در محل اقامت خوانده یا محل اجرای تعهد مطرح شوند. روند معمول شامل جمعآوری مدارک، ارسال اظهارنامه، ثبت دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، پرداخت هزینه دادرسی و حضور در جلسه رسیدگی است. در این فرایند، خواسته باید دقیق نوشته شود؛ برای نمونه، الزام به تنظیم سند، مطالبه وجه التزام و خسارت تأخیر، ممکن است همزمان یا با توجه به شرایط قرارداد مطرح شوند.
فرض کنید مریم آپارتمانی را خریداری کرده و طبق مبایعهنامه، فروشنده متعهد شده است پس از دریافت بخش پایانی ثمن، در تاریخ مشخصی در دفترخانه حاضر شود. مریم مبلغ مقرر را پرداخت کرده، اما فروشنده بدون دلیل موجه حاضر نشده است. در این وضعیت، شکایت بابت تکلیف مبایعه نامه در عمل میتواند به شکل دادخواست الزام به تنظیم سند رسمی و، در صورت پیشبینی در قرارداد، مطالبه وجه التزام مطرح شود. اگر ملک در رهن یا بازداشت باشد، دادگاه ابتدا امکان رفع مانع و قابلیت اجرای تعهد را بررسی میکند؛ بنابراین نتیجه دعوا به اسناد ثبتی و مفاد قرارداد وابسته است.
صرف انجام ندادن تعهد، معمولاً اختلافی حقوقی است و لزوماً جرم محسوب نمیشود. برای شکایت کیفری باید رفتار مجرمانه و سوءنیت، مانند فریب مؤثر، جعل یا انتقال مال غیر، با دلیل قابل قبول اثبات شود. طرح عنوان کیفری بدون دلیل ممکن است موجب رد شکایت یا مسئولیتهای بعدی شود. همچنین مطالبه خسارت نیازمند اثبات تخلف، ورود زیان و رابطه میان آن دو است. در پروندههای پیچیده، بررسی متن قرارداد پیش از ثبت دادخواست، از انتخاب خواسته نادرست و اتلاف هزینه و زمان جلوگیری میکند.
برای موفقیت در شکایت بابت تکلیف مبایعه نامه باید تعهد نقضشده، موعد انجام، مدارک پرداخت و دلیل تخلف بهطور روشن مشخص شود. ابتدا اظهارنامه و سپس دادخواست متناسب با هدف واقعی، مانند تحویل، تنظیم سند، پرداخت وجه یا مطالبه خسارت، انتخاب میشود. اگر نشانهای از جرم وجود دارد، مسیر کیفری باید جداگانه و با استدلال و مدارک کافی پیگیری شود.