آیا میتوان نسبت به حکمی که لازمالاجرا شده شکایت کرد؟ پاسخ این است که شکایت بابت حکم لازم الاجرا، عنوان واحد و مستقلی برای همه اعتراضها نیست؛ شخص باید ابتدا مشخص کند اعتراض او به خود رأی، به صدور اجراییه یا به نحوه اجرای حکم مربوط است. اگر رأی هنوز در مهلت اعتراض باشد، راهکارهایی مانند تجدیدنظرخواهی یا، در موارد قابل اعمال، فرجامخواهی مطرح میشود. اگر رأی قطعی شده باشد، تنها طرق فوقالعاده مانند اعاده دادرسی یا اعتراض شخص ثالث، آن هم با وجود شرایط قانونی، قابل بررسی است.
لازمالاجرا شدن حکم به این معناست که امکان شروع یا ادامه عملیات اجرایی وجود دارد، نه اینکه رأی در هیچ شرایطی قابل اعتراض نباشد. محکومعلیه باید میان سه وضعیت تفاوت بگذارد: نخست، اعتراض به محتوای رأی؛ دوم، اعتراض به اصل صدور اجراییه؛ و سوم، اعتراض به اقداماتی مانند توقیف مال، ارزیابی، مزایده یا میزان محاسبه محکومبه.
بنابراین صرف نارضایتی از نتیجه پرونده، معمولاً برای توقف اجرا کافی نیست. مرجع رسیدگیکننده با توجه به نوع ایراد ممکن است دادگاه صادرکننده رأی، مرجع تجدیدنظر یا واحد اجرای احکام باشد.
مدارک باید متناسب با ادعا انتخاب شوند. تصویر رأی و اجراییه، ابلاغیهها، گزارش یا صورتجلسه عملیات اجرایی، اسناد مالکیت، قراردادها، رسیدهای پرداخت و مدارک هویتی معمولاً در بررسی اولیه اهمیت دارند. اگر ادعا این است که محکومبه پرداخت شده، رسید بانکی یا سند معتبر پرداخت باید ارائه شود؛ اما ادعای شفاهی یا ارائه پرینت ناقص، لزوماً اثباتکننده تسویه نیست.
ثبت درخواست از مسیر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود، اما ثبت آن بهتنهایی اجرای حکم را متوقف نمیکند. توقف اجرا معمولاً نیازمند تصمیم مرجع صالح و احراز شرایط مربوط است.
فرض کنید شخصی به پرداخت مبلغی محکوم شده و پس از صدور اجراییه، حساب بانکی او توقیف میشود. او مدعی است بخشی از مبلغ را پیش از اجرای حکم پرداخته است. در چنین وضعی، شکایت بابت حکم لازم الاجرا نباید صرفاً با عنوان «اعتراض به رأی» مطرح شود؛ وی باید رسیدهای پرداخت را ارائه و نسبت به میزان محکومبه یا اقدام اجرایی اعتراض کند. اگر دادگاه پرداخت را احراز کند، ممکن است عملیات نسبت به مبلغ پرداختشده اصلاح شود؛ اما نتیجه قطعی، وابسته به اعتبار اسناد و ارتباط آنها با همان دین است.
یکی از اشتباهات، تصور توقف خودکار اجرا با ارسال اظهارنامه یا ثبت دادخواست است. اشتباه دیگر، طرح درخواست در مرجع نامرتبط یا از دستدادن مهلت قانونی اعتراض به رأی است. همچنین نباید اعتراض به توقیف مال متعلق به شخص ثالث را با اعتراض محکومعلیه به اصل حکم یکسان دانست. در شکایت بابت حکم لازم الاجرا، تعیین دقیق خواسته، طرفهای درست و اقدام مورد اعتراض، نقش اساسی دارد.
برای اقدام مؤثر، ابتدا باید معلوم شود مشکل از خود رأی، اجراییه یا شیوه اجرای آن است. شکایت بابت حکم لازم الاجرا بدون تعیین این موضوع ممکن است رد شود یا فرصت قانونی را از بین ببرد. بررسی ابلاغها، جمعآوری مدارک، شناسایی مرجع صالح و درخواست مشخص، مهمترین گامهای عملی پیش از ثبت اعتراض هستند.