آیا برای پایان دادن به زندگی مشترک باید شکایت ثبت کرد یا دادخواست؟ پاسخ کوتاه این است که شکایت بابت خانوادگی برای طلاق در اصطلاح حقوقی معمولاً به معنای ثبت دادخواست طلاق در دادگاه خانواده است، نه شکایت کیفری. نوع دادخواست به این موضوع بستگی دارد که درخواستکننده زن، مرد یا هر دو نفر باشند و آیا درباره طلاق توافق دارند یا خیر.
طلاق یک دعوای خانوادگی و حقوقی است؛ بنابراین عنوان صحیح اقدام، دادخواست است. شکایت کیفری فقط زمانی مطرح میشود که رفتار مستقلی مانند ترک انفاق، ضربوجرح، تهدید یا انتقال غیرقانونی اموال رخ داده باشد. این پروندهها ممکن است همزمان با دعوای طلاق پیگیری شوند، اما اثبات جرم بهتنهایی همیشه باعث صدور حکم طلاق نمیشود و باید ارتباط آن با شرایط قانونی طلاق نیز بررسی شود.
مرد اصولاً میتواند با رعایت حقوق مالی زن و طی تشریفات قانونی برای طلاق اقدام کند. زن برای طلاق معمولاً باید یکی از مبانی قانونی مانند وکالت در طلاق، توافق زوجین، عُسر و حَرَج یا خودداری شوهر از انجام تعهدات را مطرح و در صورت نیاز اثبات کند. در طلاق توافقی، زوجین درباره مهریه، نفقه، اجرتالمثل، حضانت و ملاقات فرزند توافق میکنند؛ بااینحال دادگاه مفاد توافق را بررسی و آثار قانونی آن را تعیین میکند.
مدارک دقیق ممکن است با توجه به نوع دادخواست متفاوت باشد، اما معمولاً این موارد مورد نیاز است:
نبودن سند ازدواج معمولاً مانع مطلق طرح دعوا نیست، اما دریافت رونوشت یا اثبات رابطه زوجیت ضروری خواهد بود. ثبت دادخواست نیز از مسیر دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود.
پس از ثبت دادخواست، پرونده به شعبه صالح ارجاع و وقت رسیدگی تعیین میشود. در برخی انواع طلاق، ارجاع به مشاوره خانواده، داوری یا بررسی وضعیت مالی و فرزندان انجام میگیرد. دادگاه پس از ارزیابی اظهارات، مدارک و دفاع طرف مقابل، حسب مورد حکم طلاق یا گواهی عدم امکان سازش صادر میکند. سپس اجرای صیغه و ثبت طلاق در دفتر رسمی، با رعایت مفاد رأی و تعیین تکلیف حقوق مالی و فرزندان انجام میشود.
به همین دلیل، در شکایت بابت خانوادگی برای طلاق نباید صرفاً به بیان اختلافات اکتفا کرد؛ ادعا باید با دلیل مناسب همراه شود. همچنین مهلت اعتراض به رأی، اعتبار گواهی و امکان ثبت طلاق به نوع تصمیم قضایی و ابلاغ آن وابسته است و باید از متن همان رأی بررسی شود.
فرض کنید زوجه به علت ترک طولانیمدت زندگی و پرداخت نشدن هزینههای ضروری، شکایت بابت خانوادگی برای طلاق را مطرح میکند. اگر او فقط این موضوع را در دادخواست بنویسد، احتمال کافی نبودن دلیل وجود دارد؛ اما ارائه نشانی محل اقامت زوج، شهادت مطلعان، پیامهای معتبر، گزارشهای رسمی و اسناد مالی میتواند بررسی عُسر و حَرَج را برای دادگاه ممکن کند. نتیجه پرونده قطعی نیست و به اعتبار و کفایت هر دلیل و دفاع شوهر بستگی دارد.
برای طلاق باید دادخواست مناسب در دادگاه خانواده ثبت شود و عنوان «شکایت» بهتنهایی مسیر درست را مشخص نمیکند. انتخاب مبنای قانونی، جمعآوری مدارک، تعیین تکلیف حقوق مالی و توجه به حضانت و ملاقات فرزندان اهمیت اساسی دارد. پیش از ثبت، بررسی سند ازدواج و مشورت با وکیل یا مشاور حقوقی میتواند از طرح دعوای ناقص و طولانی شدن رسیدگی جلوگیری کند.