آیا میتوان بابت دیرکرد پرداخت وجه، علاوه بر اصل بدهی، خسارت هم مطالبه کرد؟ بله، شکایت بابت درخواست تاخیر تادیه در حقوق ایران معمولاً از طریق دادخواست مطالبه خسارت تأخیر تأدیه مطرح میشود و در صورت وجود شرایط قانونی، دادگاه خسارت را بر اساس شاخصهای اعلامی بانک مرکزی محاسبه میکند. این خسارت با وجه التزام قراردادی تفاوت دارد و مبلغ آن به میزان بدهی، مدت تأخیر و تغییر شاخص قیمتها وابسته است.
مبنای اصلی مطالبه این خسارت، ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی است. موضوع بدهی باید وجه رایج ایران باشد؛ بنابراین برای تعهدات غیرپولی، مانند تحویل کالا یا انجام کار، این عنوان بهطور مستقیم قابل استفاده نیست. همچنین معمولاً شرایط زیر باید احراز شود:
صرف دیرکرد، بدون اثبات اصل دین یا مطالبه آن، همیشه برای صدور حکم کافی نیست. تشخیص تمکن مالی بدهکار نیز به اوضاع پرونده و دلایل ارائهشده بستگی دارد.
مدارک باید هم وجود بدهی و هم زمان مطالبه را نشان دهند. قرارداد، رسید پرداخت، فاکتور، اقرارنامه، سند عادی یا رسمی، چک، سفته و مکاتبات طرفین میتوانند برای اثبات اصل طلب به کار روند. اگر مطالبه پیشین بهروشنی از اسناد مشخص نباشد، ارسال اظهارنامه رسمی اقدامی احتیاطی و مفید است.
در دعاوی چک، تاریخ سررسید، تاریخ گواهی عدم پرداخت و مقررات خاص چک اهمیت دارد. بنابراین نباید بدون بررسی نوع سند و رابطه مالی، یک تاریخ واحد را مبنای محاسبه قرار داد.
در شکایت بابت درخواست تاخیر تادیه عنوان دقیق اقدام حقوقی معمولاً «دادخواست مطالبه وجه و خسارت تأخیر تأدیه» است، نه شکایت کیفری؛ مگر اینکه رفتار بدهکار عنوان مجرمانه جداگانهای داشته باشد. دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میشود و مرجع صالح بر اساس مبلغ خواسته و مقررات صلاحیت محلی تعیین خواهد شد.
خواهان باید اصل طلب، تاریخ سررسید، تاریخ مطالبه و استمرار امتناع بدهکار را در دادخواست توضیح دهد. دادگاه پس از بررسی اسناد و دفاعیات، در صورت احراز شرایط، خسارت را تا زمان پرداخت یا اجرای حکم، طبق شاخص مربوط محاسبه میکند. هزینه دادرسی و احتمال نیاز به کارشناسی نیز به نوع و مبلغ دعوا بستگی دارد و رقم ثابتی برای همه پروندهها ندارد.
فرض کنید سارا بر اساس قرارداد، مبلغی را به مهدی قرض داده و موعد بازپرداخت یکم تیر ۱۴۰۲ بوده است. سارا در همان سال اظهارنامه ارسال کرده، اما مهدی با وجود توانایی مالی از پرداخت خودداری کرده است. سارا میتواند در شکایت بابت درخواست تاخیر تادیه، اصل مبلغ، خسارت تأخیر از تاریخ قابل اثبات مطالبه و هزینههای قانونی را بخواهد. نتیجه نهایی به اعتبار قرارداد، اثبات مطالبه، دفاع مهدی و شاخصهای زمان رسیدگی وابسته است.
برای موفقیت در شکایت بابت درخواست تاخیر تادیه، ابتدا باید اصل بدهی و تاریخ سررسید روشن باشد، سپس مطالبه رسمی و توانایی پرداخت بدهکار اثبات شود. استفاده از عبارت درست در دادخواست، پیوستکردن اسناد و تفکیک خسارت تأخیر از وجه التزام قراردادی اهمیت زیادی دارد. پیش از ثبت دادخواست، بررسی نوع سند، مرجع صالح و مبنای محاسبه با توجه به وضعیت پرونده ضروری است.