آیا یکی از ورثه سهم قانونی شما از ماترک را تحویل نمیدهد یا از تقسیم اموال خودداری میکند؟ در این وضعیت، شکایت بابت درخواست سهم الارث معمولاً به صورت دادخواست حقوقی برای مطالبه، تقسیم ترکه یا افراز مال مطرح میشود، نه شکایت کیفری. نوع اقدام به وضعیت مال، تعداد ورثه، وجود وصیتنامه و مدارک مالکیت بستگی دارد.
اگر همه ورثه درباره فروش یا تقسیم دارایی توافق داشته باشند، مراجعه به دفترخانه یا انجام تشریفات اداری میتواند کافی باشد؛ اما مخالفت یکی از آنان، تصرف انحصاری در ملک، برداشت وجوه متوفی یا انتقال مال بدون رضایت سایر ورثه، ضرورت پیگیری قضایی را ایجاد میکند. سهمالارث پس از کسر دیون، هزینههای ضروری و وصیت معتبر متوفی محاسبه میشود و وصیت نیز اصولاً فقط در حدود مجاز قانونی بدون رضایت ورثه قابل اجراست.
در بسیاری از پروندهها، خواسته مناسب «تقسیم ترکه» است. اگر مال قابل تقسیم نباشد، ممکن است فروش آن و تقسیم بهای حاصل درخواست شود. درباره ملک ثبتشده، افراز یا فروش ملک مشاع نیز با توجه به وضعیت ثبتی آن مطرح میشود. بنابراین، صرف عنوان شکایت بابت درخواست سهم الارث برای انتخاب خواسته کافی نیست و باید نتیجه مطلوب دقیقاً در دادخواست نوشته شود.
گواهی انحصار وراثت، هویت و تعداد ورثه را مشخص میکند، اما به تنهایی مالکیت همه اموال یا میزان دقیق ماترک را ثابت نمیسازد. برای اموال ثبتنشده یا داراییهای مورد اختلاف، ممکن است شهادت، کارشناسی، استعلام ثبتی و تحقیقات محلی نیز لازم شود.
دادخواست از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میشود و مرجع صالح با توجه به موضوع دعوا و نوع مال تعیین خواهد شد. دعاوی مرتبط با مالکیت یا تقسیم ملک معمولاً باید در حوزه قضایی محل وقوع همان ملک مطرح شوند؛ درباره اموال منقول یا مطالبات، قواعد صلاحیت میتواند متفاوت باشد. پس از ثبت، ابلاغ به سایر ورثه، تبادل دفاعیات، بررسی اسناد و در صورت نیاز ارجاع به کارشناس انجام میشود.
خواهان باید ورثه، مال مورد مطالبه، میزان سهم و خواسته نهایی را تا حد امکان دقیق معرفی کند. هزینه دادرسی نیز به نوع خواسته و ارزش مالی آن وابسته است و بدون بررسی پرونده نمیتوان رقم قطعی اعلام کرد. چنانچه مال در تصرف انحصاری یکی از ورثه باشد، مطالبه اجرتالمثل ایام تصرف نیز ممکن است، اما اثبات مدت و میزان تصرف ضروری است.
صرف خودداری از تقسیم ارث یا نپذیرفتن سهم دیگری، معمولاً جرم محسوب نمیشود و مسیر حقوقی دارد. با این حال، جعل سند، انتقال مال با استفاده از سند مجعول، خیانت در امانت یا برداشت غیرقانونی، در صورت وجود ارکان لازم، میتواند موضوع شکایت کیفری جداگانه باشد. طرح همزمان یا جداگانه این اقدامات باید با توجه به دلایل موجود انجام شود؛ زیرا عنوان کیفری نادرست ممکن است موجب رد شکایت یا اطاله رسیدگی شود.
فرض کنید پدری فوت کرده و یک واحد آپارتمان و حساب بانکی از او باقی مانده است. یکی از دو فرزند، آپارتمان را در اختیار گرفته و از ارائه اطلاعات حساب و تقسیم داراییها خودداری میکند. فرزند دیگر میتواند با ارائه گواهی انحصار وراثت و اسناد مالکیت، شکایت بابت درخواست سهم الارث را در قالب دادخواست تقسیم ترکه و حسب مورد مطالبه اجرتالمثل مطرح کند. نتیجه پرونده به ارزش ملک، بدهیهای متوفی، اعتبار وصیتنامه و مدارک تصرف وابسته است.
برای دریافت ارث، ابتدا باید ورثه و داراییهای متوفی بهدرستی شناسایی شوند و سپس خواستهای متناسب مانند تقسیم ترکه، افراز، فروش مال مشاع یا مطالبه وجه انتخاب شود. پیش از ثبت شکایت بابت درخواست سهم الارث، بررسی اسناد، صلاحیت مرجع و وضعیت دیون متوفی اهمیت زیادی دارد. مشاوره با وکیل یا کارشناس حقوقی میتواند از طرح دعوای نادرست و تحمیل هزینه اضافی جلوگیری کند.