آیا میتوان علیه شخصی که نام او بهعنوان طرف دعوا مطرح شده، اقدام حقوقی کرد؟ پاسخ کوتاه این است که شکایت بابت دعوی به طرفیت، بهتنهایی عنوان دقیق حقوقی محسوب نمیشود و باید با توجه به ماهیت موضوع، از طریق دادخواست حقوقی یا شکواییه کیفری پیگیری شود. اگر منظور، اعتراض به طرح دعوا علیه فردی باشد که مسئولیتی در موضوع ندارد، باید دفاع مناسب مانند ایراد عدم توجه دعوا به خوانده مطرح شود.
«طرفیت» یعنی شخصی که دعوا علیه او اقامه شده یا باید پاسخگوی ادعای خواهان باشد. در پرونده حقوقی، خواهان باید فرد یا نهادی را خوانده قرار دهد که بر اساس قرارداد، قانون یا رابطه حقوقی، ارتباط مستقیم با موضوع دارد. برای نمونه، در دعوای مطالبه وجه قرارداد، اصولاً طرف قرارداد باید خوانده باشد؛ نه شخصی که صرفاً شاهد انعقاد قرارداد بوده است.
همچنین باید میان دعوای حقوقی و شکایت کیفری تفاوت گذاشت. مطالبه پول، الزام به انجام تعهد، تخلیه یا ابطال قرارداد معمولاً با دادخواست مطرح میشود؛ اما انتساب جرم، مانند کلاهبرداری یا خیانت در امانت، نیازمند شکواییه و ارائه دلایل وقوع جرم است. استفاده نادرست از واژه شکایت ممکن است باعث انتخاب مسیر اشتباه شود.
اگر خوانده هیچ رابطهای با حق مورد ادعا نداشته باشد، دعوا ممکن است متوجه او نباشد. این ایراد باید در مهلت و قالب قانونی مناسب، معمولاً در اولین جلسه رسیدگی و پیش از ورود ماهوی به دعوا، مطرح شود. دادگاه پس از بررسی قراردادها، اسناد مالکیت، سوابق پرداخت و سایر مدارک تصمیم میگیرد که آیا شخص انتخابشده، طرف صحیح دعوا بوده است یا خیر.
پذیرش این ایراد الزاماً به معنای اثبات بیحقی خواهان در اصل موضوع نیست؛ بلکه ممکن است فقط موجب صدور قرار رد دعوا نسبت به آن خوانده شود. در چنین وضعی، خواهان در صورت وجود شرایط قانونی میتواند دعوا را علیه شخص صحیح مطرح کند. بنابراین، شکایت بابت دعوی به طرفیت نباید با اعتراض به اصل حق یا دفاع ماهوی اشتباه گرفته شود.
در تنظیم دفاع، صرف انکار کافی نیست. باید بهطور روشن توضیح داده شود که تعهد یا رفتار مورد ادعا توسط چه شخصی انجام شده و چه سندی این موضوع را اثبات میکند. اگر چند خوانده در پرونده وجود دارند، ایراد باید درباره هر شخص جداگانه و با استدلال مشخص مطرح شود. ثبت لایحه از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی یا سامانه مربوط، جایگزین رعایت مهلتهای قانونی نمیشود.
فرض کنید مریم یک دستگاه خودرو را از علی خریداری کرده و خودرو بعداً به علت بدهی قدیمی علی توقیف شده است. مریم برای رفع توقیف، دعوا را علیه تعمیرگاه محل نگهداری خودرو مطرح میکند؛ در حالی که تعمیرگاه نه مالک خودرو است و نه دستور توقیف صادر کرده است. در این وضعیت، شکایت بابت دعوی به طرفیت تعمیرگاه احتمالاً با ایراد عدم توجه دعوا روبهرو میشود و مریم باید حسب موضوع، شخص یا مرجع مرتبط با توقیف را طرف دعوا قرار دهد. البته نتیجه نهایی به اسناد مالکیت، زمان انتقال و علت توقیف وابسته است.
پیش از ثبت دادخواست یا شکواییه، رابطه حقوقی اشخاص، سمت قانونی آنان و نقش واقعی هر فرد را بررسی کنید. نام شرکت، مدیر، نماینده و مالک را از یکدیگر تفکیک کنید؛ زیرا مسئولیت شرکت همیشه با مسئولیت شخص مدیر یکسان نیست. در نتیجه، شکایت بابت دعوی به طرفیت شخص نادرست میتواند باعث اتلاف هزینه و زمان شود، هرچند اصلاح مسیر در برخی موارد امکانپذیر است.
ابتدا مشخص کنید موضوع، دعوای حقوقی است یا شکایت کیفری؛ سپس شخصی را طرف پرونده قرار دهید که بر پایه سند یا قانون، مسئول پاسخگویی است. اگر علیه شما دعوای نادرستی مطرح شده، ابلاغیه و مدارک را بررسی و ایراد عدم توجه دعوا به خوانده را در زمان مناسب مطرح کنید. مشورت با وکیل یا کارشناس حقوقی، بهویژه در پروندههای مالی و ملکی، احتمال انتخاب نادرست طرف دعوا را کاهش میدهد.