آیا پس از پایان مهلت قانونی، محکومعلیه یا شرکت بیمه دیه را پرداخت نکرده است؟ شکایت بابت دیرکرد پرداخت دیه معمولاً با ثبت درخواست اجرای حکم و مطالبه وجه در اجرای احکام آغاز میشود، نه با طرح یک شکایت کیفری مستقل؛ البته اگر رفتار محکومعلیه مشمول مقررات اجرای محکومیتهای مالی باشد، اقدامات قانونی بیشتری نیز امکانپذیر است. نتیجه پرونده به مفاد رأی، نوع جنایت، تاریخ سررسید و توانایی مالی پرداختکننده بستگی دارد.
مهلت پرداخت دیه بر اساس نوع جنایت تعیین میشود، مگر اینکه طرفین درباره زمان دیگری توافق کرده باشند. در جنایت عمدی، اصل بر پرداخت دیه در مهلت یک سال قمری، در جنایت شبهعمد در دو سال قمری و در جنایت خطای محض در سه سال قمری است. مبدأ محاسبه معمولاً تاریخ وقوع جنایت یا زمان مقرر در حکم و توافق معتبر است. بنابراین، ابتدا باید متن دادنامه و صورتجلسه توافق بررسی شود؛ زیرا ممکن است مهلت از تاریخ دیگری محاسبه شده باشد.
صرف پایان مهلت، بهتنهایی اثباتکننده توانایی مالی بدهکار نیست. در شکایت بابت دیرکرد پرداخت دیه بهتر است خواسته بهصورت دقیق تنظیم شود: اجرای محکومبه، شناسایی و توقیف اموال، بررسی حسابهای قابل توقیف و در صورت وجود شرایط قانونی، اعمال ضمانتاجراهای مقرر برای محکومیت مالی.
اگر حکم قطعی و اجراییه صادر شده باشد، مراجعه به واحد اجرای احکام کیفری یا مرجع معرفیشده در ابلاغیه، گام نخست است. درخواستکننده باید اعلام کند مهلت پرداخت سپری شده و وجهی دریافت نکرده است. اجرای احکام میتواند اموال یا حسابهای محکومعلیه را شناسایی و توقیف کند. در صورت ادعای ناتوانی مالی، محکومعلیه باید اعسار خود را اثبات کند؛ پذیرش اعسار ممکن است به تقسیط منجر شود، اما ادعای اعسار خودکار و قطعی نیست.
اگر پرداخت بر عهده بیمهگر باشد، مدارک باید طبق شرایط بیمهنامه و مقررات مربوط، کامل به شرکت ارائه شود. اختلاف درباره مسئولیت بیمه، سقف تعهد یا نقص مدارک ممکن است نیازمند مطالبه حقوقی یا پیگیری از مرجع قضایی صالح باشد. مطالبه خسارت ناشی از تأخیر نیز خودکار نیست و باید با توجه به ماهیت دیه، مفاد حکم، شاخصهای قانونی و رویه مرجع رسیدگی درخواست و اثبات شود.
فرض کنید علی در یک حادثه رانندگی، به موجب رأی قطعی مستحق دریافت دیه شده و شرکت بیمه پس از دریافت مدارک کامل، بدون دلیل موجه از پرداخت خودداری کرده است. علی میتواند با ارائه رأی، اجراییه، مدارک تحویل اسناد و مکاتبات انجامشده، شکایت بابت دیرکرد پرداخت دیه را از مسیر اجرای حکم یا مطالبه حقوقی مناسب پیگیری کند. اگر بیمه ثابت کند مدارک ناقص بوده یا مسئولیت متوجه شخص دیگری است، نتیجه پرونده به بررسی همان دلایل وابسته خواهد بود.
ثبت درخواست در مرجع نامرتبط، بیتوجهی به تاریخ ابلاغ اجراییه، نداشتن رسید تحویل مدارک به بیمه و طرح همزمان خواستههای مبهم از اشتباهات رایج است. همچنین نباید «دیرکرد» را با افزایش سالانه مبلغ دیه یا خسارت تأخیر تأدیه یکی دانست؛ هرکدام مبنای حقوقی و شرایط اثبات جداگانهای دارند.
برای شکایت بابت دیرکرد پرداخت دیه ابتدا نوع جنایت، مهلت مقرر، مفاد حکم و مسئول پرداخت را مشخص کنید. سپس با مدارک کامل، درخواست اجرا و توقیف اموال یا مطالبه از بیمه را مطرح کنید. درباره خسارت تأخیر، پیش از اقدام باید امکان قانونی آن در پرونده مشخص و خواسته بهطور مستند تنظیم شود.