آیا کارگر آسیبدیده میتواند برای جبران صدمه ناشی از کار اقدام کند؟ بله؛ شکایت بابت دیه حوادث شغلی معمولاً از طریق اعلام حادثه و طرح شکایت کیفری در مرجع قضایی انجام میشود و در کنار آن، پیگیری حقوق بیمهای و مطالبه خسارتهای قابل اثبات نیز امکان دارد. میزان دیه به نوع و شدت آسیب، گزارش پزشکی قانونی و نرخ دیه در سال پرداخت بستگی دارد؛ بنابراین بدون بررسی صدمه، رقم دقیق قابل اعلام نیست.
حادثه باید در محل کار، هنگام انجام وظیفه یا به مناسبت کار رخ داده باشد یا ارتباط آن با فعالیت شغلی قابل اثبات باشد. صرف وقوع حادثه، مسئولیت قطعی کارفرما را ثابت نمیکند؛ زیرا موضوعاتی مانند رعایت مقررات ایمنی، آموزش کارگر، وجود تجهیزات حفاظتی و نقش احتمالی خود کارگر بررسی میشود. در صورت احراز تقصیر، شخص مسئول ممکن است به پرداخت دیه یا ارش محکوم شود.
دیه با ارش تفاوت دارد. دیه برای آسیبهایی است که میزان آن در قانون مشخص شده، اما ارش زمانی مطرح میشود که میزان خسارت عضو یا منفعت، رقم معین قانونی نداشته باشد و دادگاه با توجه به نظر کارشناسی و پزشکی قانونی آن را تعیین کند.
مدارک باید هم اصل حادثه و هم رابطه آن با کار و تقصیر احتمالی مسئول را نشان دهند. مهمترین مستندات عبارتاند از:
در شکایت بابت دیه حوادث شغلی، گواهی پزشکی قانونی اهمیت ویژه دارد؛ گواهی پزشک معالج برای درمان مفید است، اما تشخیص نهایی نوع صدمه و میزان دیه معمولاً در فرایند پزشکی قانونی و رسیدگی قضایی انجام میشود.
ابتدا حادثه را به کارفرما، اداره کار و سازمان تأمین اجتماعی اعلام کنید و درمان را به تأخیر نیندازید. سپس با ثبت شکواییه در دفتر خدمات الکترونیک قضایی، موضوع به مرجع صالح ارجاع میشود. در ادامه، تحقیقات، بازدید یا کارشناسی، اخذ اظهارات طرفین و معرفی به پزشکی قانونی انجام میگیرد. پس از صدور رأی، امکان اعتراض در مهلت مقرر قانونی وجود دارد.
مرجع قضایی میتواند تقصیر کارفرما، پیمانکار، مسئول ایمنی یا شخص دیگری را جداگانه بررسی کند. مراجعه به اداره کار برای اثبات رابطه کاری یا اختلافات کارگری، جایگزین رسیدگی قضایی به دیه نیست. همچنین دریافت غرامت یا مستمری از تأمین اجتماعی، لزوماً به معنای دریافت دیه نیست و هر کدام مبنای حقوقی جداگانه دارند.
فرض کنید کارگری هنگام رنگآمیزی ساختمان از داربستی سقوط کرده و دچار شکستگی دست شده است. اگر بازرسی نشان دهد داربست فاقد حفاظ مناسب بوده و کارفرما آموزش یا تجهیزات لازم را فراهم نکرده است، کارگر میتواند شکایت بابت دیه حوادث شغلی مطرح کند. پزشکی قانونی نوع شکستگی و آثار باقیمانده را بررسی میکند و دادگاه پس از ارزیابی گزارشها، شهادتها و نظر کارشناسی درباره مسئولیت و میزان دیه تصمیم میگیرد. اگر کارگر نیز برخلاف دستور ایمنی عمل کرده باشد، این موضوع ممکن است در ارزیابی تقصیر مؤثر باشد، اما نتیجه آن بدون بررسی پرونده قطعی نیست.
امضای برگهای مبنی بر رضایت یا دریافت کامل خسارت، ترک سریع درمان، ثبت نکردن حادثه، پذیرش شفاهی تقصیر و طرح ادعای مبلغ بدون نظر پزشکی قانونی از اشتباهات رایج است. بهتر است پیش از امضای هر توافق، متن آن بررسی شود و همه آسیبها، هزینههای درمان و تعهدات طرفین در آن درج گردد. برای شکایت بابت دیه حوادث شغلی نیز نگهداری اصل مدارک و پیگیری منظم ابلاغهای قضایی اهمیت زیادی دارد.
مصدوم حادثه کاری باید سه موضوع را همزمان پیگیری کند: اثبات رابطه حادثه با کار، اثبات تقصیر مسئول احتمالی و تعیین صدمه از طریق پزشکی قانونی. بیمه و مزایای تأمین اجتماعی با دیه یکسان نیستند و ممکن است مسیرهای جداگانهای داشته باشند. جمعآوری فوری مدارک و دریافت مشاوره حقوقی متناسب با نوع آسیب، از تصمیمهای عجولانه و از دست رفتن دلایل مهم جلوگیری میکند.