آیا خانواده فردی که در زندان فوت کرده میتوانند دیه مطالبه کنند؟ بله، در صورت اثبات قتل، ضربوجرح، قصور پزشکی، بیاحتیاطی یا ترک وظیفه مؤثر در مرگ، شکایت بابت دیه فوت زندانی از طریق مرجع قضایی امکانپذیر است؛ بااینحال، صرف وقوع فوت در زندان بهتنهایی برای تعلق دیه کافی نیست و باید رابطه سببیت میان رفتار شخص یا نهاد مسئول و مرگ اثبات شود.
نوع مسئولیت به علت فوت بستگی دارد. اگر مرگ بر اثر درگیری با زندانی دیگر، ایراد ضربوجرح، قتل عمد یا غیرعمد، مصرف اجباری یا توزیع مواد، خودکشی ناشی از رفتار قابل انتساب، یا قصور در ارائه خدمات درمانی رخ داده باشد، امکان تعقیب عامل یا عوامل مسئول وجود دارد. گاهی نیز کوتاهی مأموران یا مسئولان در تأمین امنیت، انتقال فوری به بیمارستان یا مراقبت از وضعیت خطرناک زندانی مطرح میشود.
در پروندههای پزشکی، باید نشان داده شود که اقدام یا ترک اقدام پزشک، کادر درمان یا مسئول مربوط، برخلاف وظیفه حرفهای بوده و با مرگ رابطه مؤثر داشته است. تعیین دیه نیز به نوع جنایت، عمدی یا غیرعمدی بودن آن، جنسیت و وضعیت قانونی متوفی و نتیجه تحقیقات پزشکی قانونی وابسته است؛ بنابراین مبلغ را نمیتوان بدون احراز علت و عنوان اتهام قطعی اعلام کرد.
شاکی معمولاً ولیدم یا نماینده قانونی ورثه است. بهتر است مدارک زیر از ابتدا گردآوری شود:
خانواده میتوانند در شکایت بابت دیه فوت زندانی درخواست کنند اسناد پزشکی و تصاویر دوربین حفظ و بررسی شود. این درخواست اهمیت زیادی دارد، زیرا بخشی از ادله معمولاً در اختیار زندان، بیمارستان یا نهادهای رسمی است.
شروع رسیدگی معمولاً با ثبت شکواییه در دادسرا یا دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود و پرونده به دادسرای محل وقوع مرگ یا محل صالح قانونی ارجاع میگردد. پس از ثبت، تحقیقات از مسئولان، مأموران، همبندیها و کادر درمان انجام و موضوع به پزشکی قانونی ارجاع میشود. شاکی باید صریحاً تقاضای تعقیب مرتکب، تعیین علت فوت، حفظ ادله، ارجاع به کارشناسی و مطالبه دیه و خسارتهای قابل مطالبه را مطرح کند.
اگر شخص مشخصی متهم باشد، شکایت باید با ذکر نقش او تنظیم شود؛ اما در صورت ناشناس بودن عامل، میتوان شکایت را علیه عامل یا عوامل ناشناس ثبت کرد. در پروندههای مرتبط با قصور دستگاههای دولتی، ممکن است علاوه بر مسئولیت کیفری فرد، مسئولیت مدنی نهاد مربوط نیز بررسی شود. پرداخت دیه از بیتالمال هم فقط در مواردی ممکن است که شرایط قانونی آن احراز شود و خودکار نیست.
فرض کنید زندانی پس از اعلام درد شدید قفسه سینه، چند ساعت بدون معاینه مؤثر باقی بماند و سپس فوت کند. خانواده با شکایت بابت دیه فوت زندانی، سوابق درمانی، اظهارات همبندیها و نظر پزشکی قانونی را ارائه میکنند. اگر کارشناسی تأخیر قابل انتساب را علت مؤثر مرگ بداند، مسئول یا مسئولان ممکن است با توجه به میزان تقصیر، به پرداخت دیه محکوم شوند؛ اما اگر بیماری ناگهانی و غیرقابل پیشبینی تشخیص داده شود، شکایت از نظر دیه ممکن است به نتیجه نرسد.
از امضای رضایتنامه یا اعلام گذشت پیش از روشن شدن علت فوت خودداری کنید و همه درخواستها را کتبی و از مسیر رسمی ثبت نمایید. در صورت اختلاف درباره نظریه پزشکی قانونی، امکان اعتراض و درخواست بررسی تکمیلی وجود دارد. همچنین بهتر است خانواده برای تنظیم دقیق شکواییه و تشخیص طرفهای مسئول، با وکیل کیفری یا متخصص پروندههای دیه مشورت کند؛ زیرا اشتباه در بیان علت مرگ یا حذف یک دلیل مهم، روند اثبات را دشوار میکند.