آیا برای دریافت خسارت ناشی از صدمه بدنی باید چه اقدامی انجام داد؟ پاسخ این است که شکایت بابت دیه و ارش معمولاً با ثبت شکایت در مرجع قضایی، دریافت معرفینامه پزشکی قانونی و پیگیری پرونده تا تعیین قطعی نوع و میزان آسیب انجام میشود. مبلغ نهایی به نوع صدمه، درصد تقصیر، نظر پزشکی قانونی، رأی دادگاه و در مواردی تعهدات بیمه بستگی دارد؛ بنابراین نمیتوان بدون بررسی مدارک، رقم قطعی اعلام کرد.
دیه مالی است که میزان آن برای برخی صدمات، اعضای بدن یا منافع اشخاص در قانون مشخص شده است. در مقابل، ارش زمانی مطرح میشود که برای آسیب واردشده، میزان معین قانونی وجود نداشته باشد. در این حالت، دادگاه با توجه به نظر کارشناسی پزشکی قانونی و عوامل مؤثر در پرونده، مبلغ ارش را تعیین میکند. ممکن است یک پرونده همزمان شامل چند نوع دیه و ارش باشد؛ برای مثال شکستگی یک عضو، جراحت پوستی و محدودیت حرکتی میتوانند آثار مالی جداگانه داشته باشند.
مدارک باید رابطه میان حادثه و آسیب بدنی را نشان دهند. مهمترین مستندات معمولاً عبارتاند از:
گزارش پزشکی قانونی بهتنهایی اثباتکننده وقوع حادثه نیست؛ بلکه نوع و آثار صدمه را بررسی میکند. برای اثبات تقصیر یا انتساب حادثه، گزارش ضابطان، اظهارات شهود و سایر مدارک نیز اهمیت دارد.
در گام نخست، حادثه باید به مرجع انتظامی یا قضایی اعلام و شکایت در دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت شود. سپس، حسب نظر مرجع رسیدگی، شاکی به پزشکی قانونی معرفی میشود. گاهی به دلیل کاملنشدن روند درمان، نظریه اولیه صادر میشود و پس از مدتی نظریه تکمیلی ضرورت پیدا میکند. پس از تکمیل تحقیقات، پرونده ممکن است به دادسرا و سپس دادگاه ارسال شود. دادگاه با بررسی تقصیر، رابطه سببیت و میزان صدمه، درباره مسئولیت و پرداخت دیه یا ارش تصمیم میگیرد.
در تصادفهای رانندگی، پرداخت خسارت ممکن است از مسیر شرکت بیمه انجام شود؛ اما این موضوع به معتبر بودن بیمهنامه، نوع حادثه، مسئولیت راننده و شرایط قانونی بستگی دارد. دریافت بخشی از خسارت از بیمه، لزوماً به معنای پایان همه مطالبات نیست و باید مشخص شود چه صدماتی در ارزیابی بیمه لحاظ شده است. اگر وسیله نقلیه بیمه نداشته باشد یا حادثه شرایط خاصی داشته باشد، مسیر مطالبه میتواند متفاوت شود. اقدام سریع، حفظ مدارک درمانی و خودداری از امضای تسویهنامه مبهم اهمیت زیادی دارد.
فرض کنید در یک تصادف، فردی دچار شکستگی دست و آسیب محدودکننده حرکت انگشتان شده است. او با ثبت شکایت بابت دیه و ارش، گزارش تصادف، مدارک درمانی و نظریه پزشکی قانونی را ارائه میکند. اگر پزشکی قانونی شکستگی و محدودیت حرکتی را تأیید کند، دادگاه هر آسیب را مطابق عنوان قانونی مربوط بررسی میکند. نتیجه نهایی به میزان تقصیر، کامل بودن درمان و اعتبار مدارک بستگی دارد و صرف ادعای مصدوم برای تعیین مبلغ کافی نیست.
رهاکردن درمان پیش از تکمیل، مراجعه دیرهنگام به پزشکی قانونی، نداشتن نسخه مدارک، اعلام ناقص صدمات و پذیرش مبلغ بدون بررسی دقیق از اشتباهات رایج است. همچنین نباید دیه، ارش، هزینه درمان و خسارتهای احتمالی دیگر را یکسان تلقی کرد؛ هرکدام مبنای اثبات و شرایط مطالبه متفاوتی دارند. در موارد پیچیده، بررسی پرونده توسط وکیل متخصص میتواند از تضییع حقوق شاکی یا پذیرش مسئولیت نامتناسب جلوگیری کند.
برای شکایت بابت دیه و ارش باید سه موضوع را همزمان پیگیری کرد: اثبات وقوع و مسئول حادثه، مستندسازی کامل صدمات و دریافت نظریه معتبر پزشکی قانونی. مبلغ و نتیجه پرونده از پیش قطعی نیست و بر اساس مدارک، روند درمان و تصمیم مرجع قضایی تعیین میشود.