آیا میتوان رضایتنامهای را که در دفترخانه اسناد رسمی امضا شده، بیاعتبار کرد؟ بله، شکایت بابت رضایت نامه محضری در صورتی قابل پیگیری است که رضایت با اجبار، فریب، اشتباه مؤثر، جعل، فقدان اختیار یا برخلاف شرایط قانونی تنظیم شده باشد؛ اما صرف پشیمانی پس از امضا معمولاً برای بیاعتبار کردن سند کافی نیست. نوع رضایتنامه و موضوع آن، مسیر حقوقی یا کیفری پرونده را مشخص میکند.
رضایتنامه محضری از نظر اثباتی سند رسمی محسوب میشود و انکار یا تردید نسبت به آن، مانند اسناد عادی، معمولاً پذیرفته نیست. با این حال، میتوان ادعا کرد که سند بر پایه اراده سالم ایجاد نشده یا مفاد آن از ابتدا فاقد اعتبار بوده است. مهمترین موارد عبارتاند از:
در برخی موارد، خواسته مناسب «اعلام بطلان» است و در مواردی دیگر باید «فسخ»، «ابطال سند رسمی» یا «بیاعتباری آثار رضایتنامه» درخواست شود. انتخاب نادرست خواسته میتواند رسیدگی را دشوار کند.
در شکایت بابت رضایت نامه محضری، اصل یا تصویر برابر اصل رضایتنامه، شناسنامه و کارت ملی، قراردادها و مکاتبات مرتبط، پیامها، فایلهای صوتی یا تصویری قابل استناد، اسناد پزشکی و مدارک اثبات تهدید یا فریب اهمیت دارند. اگر ادعا جعل باشد، نمونه امضا، اسناد مسلمالصدور و درخواست کارشناسی خط و امضا نیز میتواند مؤثر باشد.
شاهدان، گزارش کلانتری، اظهارنامه، مدارک بانکی و سوابق پرونده مرتبط نیز باید منظم ارائه شوند. صرف ادعای شفاهی معمولاً در برابر سند رسمی کافی نیست و خواهان باید دلیل قابل بررسی برای ادعای خود ارائه کند.
اگر هدف، بیاثر کردن رضایتنامه یا جلوگیری از اجرای آثار آن باشد، معمولاً مسیر حقوقی و طرح دعوای مناسب در دادگاه صالح مطرح میشود. مرجع صالح به موضوع سند، اقامتگاه طرفین و گاهی محل مال یا اجرای تعهد وابسته است. اگر موضوع شامل جعل، استفاده از سند مجعول، تهدید یا کلاهبرداری باشد، امکان طرح شکایت کیفری در مرجع کیفری نیز وجود دارد.
این دو مسیر ممکن است همزمان یا جداگانه دنبال شوند، اما عنوان «شکایت» بهتنهایی مشخص نمیکند که پرونده حقوقی است یا کیفری. بهتر است پیش از ثبت، خواسته، دلایل و رابطه آنها با ادعا دقیق تنظیم شود. همچنین تا زمان صدور تصمیم قضایی، اصل بر اعتبار سند رسمی است.
فرض کنید شخصی برای دریافت طلب خود به دفترخانه مراجعه کرده و رضایتنامهای مبنی بر تسویه کامل امضا میکند؛ سپس مدعی میشود طلبکار او را تهدید کرده و بخشی از مبلغ نیز پرداخت نشده است. در این نمونه، شکایت بابت رضایت نامه محضری صرفاً با ادعای پشیمانی موفق نمیشود. او باید تهدید، نبود پرداخت یا فریب را با پیامها، شاهدان، رسیدهای بانکی، گزارش رسمی یا قرائن دیگر اثبات کند. دادگاه پس از بررسی مجموعه دلایل درباره اعتبار رضایتنامه و آثار آن تصمیم میگیرد.
شکایت بابت رضایت نامه محضری زمانی شانس بیشتری دارد که ایراد مشخصی به اراده، اهلیت، اختیار، اصالت سند یا اجرای تعهد وجود داشته باشد. پیش از اقدام، متن کامل سند، علت اعتراض و مدارک موجود باید بررسی شود؛ زیرا نتیجه پرونده به دلایل و شرایط واقعی آن وابسته است، نه صرفاً عنوانی که برای شکایت انتخاب میشود.