آیا شخصی بدون اجازه مالک، ملکی را به نام خود یا دیگری سند زده است؟ پاسخ این است که برای شکایت بابت سند زدن ملک باید ابتدا مشخص شود انتقال با جعل، فریب، فروش مال غیر، استفاده از وکالتنامه نامعتبر یا صرفاً بر اساس یک معامله مورد اختلاف انجام شده است؛ زیرا مرجع رسیدگی و خواسته قانونی در هر حالت متفاوت خواهد بود.
صرف اینکه سند ملک به نام فرد دیگری صادر شده، همیشه به معنای وقوع جرم نیست. ممکن است سند بر اساس قراردادی صادر شده باشد که مالک آن را قبول ندارد، یا انتقالدهنده اختیار قانونی نداشته باشد. در موارد زیر، طرح دعوا یا شکایت قابل بررسی است:
شکایت کیفری با هدف رسیدگی به رفتار مجرمانه مانند جعل، استفاده از سند مجعول، کلاهبرداری یا انتقال مال غیر مطرح میشود و در صورت اثبات، ممکن است مجازات و گاهی رد مال یا جبران خسارت را به دنبال داشته باشد. در مقابل، دعوای حقوقی معمولاً برای بیاعتبار کردن معامله، ابطال سند رسمی، اعلام بطلان قرارداد، اصلاح سند یا مطالبه خسارت طرح میشود.
در بسیاری از پروندهها، اقدام همزمان یا پیوسته کیفری و حقوقی لازم است؛ اما صرف ثبت شکایت کیفری، سند رسمی را خودبهخود باطل نمیکند. برای جلوگیری از نقلوانتقال بعدی نیز ممکن است درخواست دستور موقت یا اقدامات تأمینی، با تشخیص مرجع قضایی و وجود شرایط قانونی، مطرح شود.
مدارک باید رابطه مالکیت، ایراد انتقال و انتساب عمل به شخص مورد شکایت را نشان دهند. در شکایت بابت سند زدن ملک، مدارک زیر معمولاً اهمیت دارد:
ارائه اصل اسناد، درخواست کارشناسی و توضیح دقیق زمان و نحوه آگاهی از انتقال، میتواند در ارزیابی ادعا مؤثر باشد. ادعای مالکیت بهتنهایی کافی نیست و باید با دلیل قابل بررسی همراه شود.
فرض کنید «الف» مالک یک آپارتمان است و پس از مدتی متوجه میشود «ب» با وکالتنامهای که پیشتر عزل شده، ملک را به «ج» منتقل و سند رسمی دریافت کرده است. در این وضعیت، شکایت بابت سند زدن ملک میتواند ناظر بر استفاده از وکالتنامه فاقد اعتبار و انتقال بدون اختیار باشد. همزمان، مالک باید دعوای مناسب برای بیاعتباری معامله و سند را نیز با ارائه مدرک عزل و سابقه ثبتی پیگیری کند. نتیجه نهایی به اعتبار اسناد، اطلاع خریدار و نظر مراجع رسیدگی بستگی دارد.
شکایت کیفری معمولاً از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و برای رسیدگی به دادسرا ارسال میشود. دعاوی مربوط به مالکیت و حقوق عینی ملک، اصولاً در دادگاه محل وقوع ملک بررسی میشوند. اگر اشکال مربوط به فرایند ثبتی باشد، بررسی سوابق اداره ثبت و اعتراض یا اقدام قضایی متناسب نیز اهمیت دارد.
هزینه دادرسی دعوای مالی بر اساس ارزش خواسته و تعرفه زمان ثبت محاسبه میشود و برای تعیین مبلغ دقیق، نوع دعوا و ارزش منطقهای ملک لازم است. بنابراین رقم ثابت و قابل اعلامی برای همه پروندهها وجود ندارد. پیش از اقدام، مالک باید خواستهها، طرفهای دعوا و امکان توقیف یا جلوگیری از انتقال بعدی را با دقت تعیین کند.
برای شکایت بابت سند زدن ملک، ابتدا باید میان جعل، انتقال بدون اختیار، معامله مورد اختلاف و خطای ثبتی تفکیک قائل شد. جمعآوری سند مالکیت، استعلام ثبتی و مدارک انتقال، سپس انتخاب درست شکایت کیفری یا دعوای حقوقی، از مهمترین عوامل موفقیت است. چون نتیجه به جزئیات پرونده وابسته است، بررسی اسناد پیش از ثبت اقدام قضایی ضرورت دارد.