آیا ملکی که به نام یک نفر ثبت شده، در واقع با سرمایه یا توافق چند نفر خریداری شده است؟ در این وضعیت، شکایت بابت شراکتی بودن ملک معمولاً با طرح دعوای اثبات مالکیت مشاعی، اثبات وقوع معامله یا الزام به تنظیم سند رسمی، حسب مورد، پیگیری میشود. انتخاب عنوان صحیح دعوا به مدارک، نحوه پرداخت پول، توافق طرفین و وضعیت ثبتی ملک بستگی دارد و صرف ادعای شراکت، بهتنهایی برای صدور حکم کافی نیست.
اگر چند نفر در خرید ملک مشارکت کرده باشند اما سند فقط به نام یکی از آنها صادر شده باشد، شخص مدعی میتواند سهم خود را مطالبه کند. این موضوع با دعوای افراز یا تقسیم ملک متفاوت است؛ زیرا در افراز، اصل مالکیت مشاعی قبلاً پذیرفته شده و موضوع، جدا کردن سهمهاست. در مقابل، در شکایت بابت شراکتی بودن ملک ابتدا باید اصل شراکت یا مالکیت خواهان اثبات شود.
وجود رابطه خانوادگی، اعتماد شفاهی یا پرداخت بخشی از هزینهها، بهتنهایی نتیجه قطعی ایجاد نمیکند. دادگاه مجموعه قرائن و اسناد را بررسی میکند؛ از جمله توافقنامه، رسید پرداخت، پیامها، شهادت، اقرار، سوابق واریز وجه و تناسب مبلغ پرداختی با سهم ادعایی.
اگر ملک در رهن، بازداشت یا در تصرف شخص ثالث باشد، این وضعیت باید در دادخواست و خواستههای مرتبط مورد توجه قرار گیرد. همچنین پرداخت پول، لزوماً مساوی با مالکیت نیست؛ ممکن است وجه پرداختی بابت قرض، حقالزحمه یا قرارداد دیگری بوده باشد. بنابراین، شکایت بابت شراکتی بودن ملک باید بر پایه رابطه حقوقی واقعی تنظیم شود.
دعوای مربوط به مالکیت یا حقوق عینی ملک، اصولاً در دادگاه محل وقوع ملک مطرح میشود. خواهان باید مشخص کند که اثبات شراکت، الزام به انتقال سهم، ابطال سند یا خواسته دیگری را دنبال میکند. پس از ثبت دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، پرونده به مرجع صالح ارجاع میشود و ممکن است برای بررسی اصالت اسناد، حسابهای بانکی یا ارزش ملک، کارشناسی انجام شود.
پیش از طرح دعوا، بررسی سند رسمی و سوابق ثبتی اهمیت زیادی دارد. در برخی پروندهها، ارسال اظهارنامه برای اعلام رسمی ادعا و درخواست انتقال سهم مفید است، اما جایگزین دادخواست محسوب نمیشود. همچنین اگر احتمال انتقال ملک یا ایجاد خسارت وجود داشته باشد، بررسی امکان درخواست تأمین خواسته یا دستور موقت باید با توجه به شرایط پرونده انجام شود.
فرض کنید سارا و برادرش توافق کردهاند یک آپارتمان را بهصورت مشترک بخرند. وجه معامله از حساب سارا پرداخت شده، اما سند فقط به نام برادرش تنظیم شده است. سارا با ارائه پیامهای حاوی توافق، رسیدهای بانکی و شهادت مشاور املاک، شکایت بابت شراکتی بودن ملک را مطرح میکند. اگر دادگاه ارتباط این مدارک و قصد مشترک طرفین را احراز کند، ممکن است مالکیت سهم او را بپذیرد؛ اما اگر پرداخت وجه ناشی از قرض یا کمک خانوادگی تشخیص داده شود، نتیجه متفاوت خواهد بود.
طرح دعوا علیه شخصی که مالک رسمی نیست، تعیین نکردن دقیق خواسته، بیتوجهی به شرکای دیگر و ارائه نکردن اصل مدارک از اشتباهات رایج است. در صورت فوت مالک رسمی، ورثه و وضعیت انحصار وراثت نیز اهمیت پیدا میکند. برای همین، متن دادخواست باید پس از بررسی سند، قراردادها و جریان پرداختها تنظیم شود.
در نهایت، شکایت بابت شراکتی بودن ملک زمانی شانس بیشتری دارد که رابطه شراکت، میزان سهم و قصد مشترک طرفین با دلایل قابل اتکا اثبات شود. نتیجه پرونده به اسناد و اوضاع خاص آن وابسته است و قبل از اقدام، مشورت با وکیل یا کارشناس حقوقی آشنا با دعاوی ملکی میتواند از انتخاب نادرست خواسته و هزینههای اضافی جلوگیری کند.