آیا فرزندان میتوانند مهریه پرداختنشده مادر خود را از پدر مطالبه کنند؟ بله، در صورت فوت مادر، ورثه میتوانند برای شکایت بابت طلب مهریه مادر اقدام کنند؛ اما هر وارث اصولاً فقط نسبت به سهمالارث خود ذینفع است، مگر اینکه از سایر ورثه وکالت یا اختیار قانونی داشته باشد. اگر مادر زنده باشد، اصل بر این است که تنها خود او، یا وکیل قانونیاش، باید مهریه را مطالبه کند و فرزندان مستقلاً حق طرح دعوا ندارند.
مهریه، به محض وقوع عقد نکاح، دینی بر عهده شوهر محسوب میشود و پرداختنشدن آن باعث از بین رفتن حق زن نمیشود. پس از فوت مادر، طلب مهریه او نیز مانند سایر مطالبات مالی وارد ماترک میشود. ورثه پس از اثبات رابطه زوجیت و فوت، میتوانند این طلب را از شوهر مطالبه کنند. پیش از تقسیم ارث، باید دیون و هزینههای مقدم بر تقسیم ترکه بررسی شود.
اگر مادر در زمان حیات، مهریه را به طور معتبر بخشیده، ابراء کرده، دریافت آن را تأیید کرده یا درباره آن صلحنامه امضا کرده باشد، دعوا ممکن است با ایراد جدی روبهرو شود. صرف ادعای شفاهی شوهر، بدون دلیل قابل پذیرش، الزاماً برای اثبات پرداخت یا بخشش کافی نیست؛ تشخیص اعتبار اسناد و اظهارات با مرجع رسیدگی است.
در بسیاری از پروندهها، اصل وجود مهریه از سند ازدواج مشخص است و اختلاف اصلی درباره پرداخت، ابراء، بذل یا میزان باقیمانده طلب شکل میگیرد. بنابراین بررسی متن عقدنامه و اسناد مالی مادر اهمیت زیادی دارد.
ابتدا باید از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی، دادخواست مطالبه مهریه یا طلب ناشی از آن ثبت شود. عنوان دقیق خواسته باید با وضعیت پرونده، تعداد ورثه و میزان سهم هرکدام هماهنگ باشد. مرجع صالح معمولاً دادگاه خانواده است، اما صلاحیت محلی و شیوه اقدام ممکن است به اقامتگاه خوانده، محل سکونت زوجه در زمان حیات یا مقررات خاص پرونده بستگی داشته باشد.
هزینه دادرسی بر اساس مبلغ خواسته و تعرفه جاری محاسبه میشود و رقم آن بدون دانستن میزان مهریه، نوع سکه یا وجه نقد، و مرحله اقدام قابل تعیین دقیق نیست. همچنین توقیف اموال، حساب بانکی یا خودرو نیازمند شناسایی مال و رعایت شرایط اجرای حکم است و صرف ثبت دادخواست، وصول فوری طلب را تضمین نمیکند.
فرض کنید مادری فوت کرده و در عقدنامه او ۱۱۰ سکه مهریه درج شده، اما دلیلی بر پرداخت وجود ندارد. پس از صدور گواهی انحصار وراثت، دو فرزند و همسر او وارث هستند. هر فرزند میتواند برای سهم قانونی خود اقدام کند یا با وکالت از دیگران، شکایت بابت طلب مهریه مادر را در حدود اختیار مطرح کند. اگر شوهر ادعا کند بخشی از مهریه را پرداخته است، باید این دفاع را با دلیل اثبات کند. نتیجه دعوا به اسناد، میزان سهمالارث و دفاعیات طرفین بستگی دارد.
طرح دعوا به نام همه ورثه بدون داشتن سمت قانونی، نادیده گرفتن اقرار مادر به دریافت مهریه، تعیین نادرست میزان خواسته و بیتوجهی به دیون مقدم بر ارث از اشتباهات رایج است. همچنین نباید مطالبه سهم ارث را با مطالبه کل مهریه یکسان دانست. در شکایت بابت طلب مهریه مادر، ارائه اطلاعات نادرست درباره ورثه یا پنهانکردن توافق قبلی میتواند روند رسیدگی را پیچیده کند.
اگر مادر فوت کرده و مهریه او پرداخت نشده باشد، ورثه با مدارک کافی میتوانند طلب را از شوهر مطالبه کنند. اگر مادر زنده است، اقدام باید از سوی خود او انجام شود. برای موفقیت در شکایت بابت طلب مهریه مادر، بررسی عقدنامه، وضعیت پرداخت یا بخشش، انحصار وراثت و سهم هر وارث پیش از ثبت دادخواست ضروری است.