مستأجر پس از پایان مدت اجاره ملک را تحویل نمیدهد؛ چه اقدامی باید انجام داد؟ پاسخ این است که شکایت بابت عدم تخلیه ملک معمولاً با ثبت درخواست دستور تخلیه یا طرح دعوای تخلیه در مرجع صالح انجام میشود و انتخاب مسیر درست به نوع قرارداد، پایان مدت اجاره و مدارک موجود بستگی دارد. مالک نباید شخصاً قفل ملک را تغییر دهد، وسایل مستأجر را بیرون بگذارد یا آب و برق را قطع کند؛ زیرا این اقدامات میتواند برای او مسئولیت حقوقی ایجاد کند.
مهمترین سبب، پایان یافتن مدت درجشده در قرارداد اجاره است. اگر مدت هنوز باقی باشد، مالک اصولاً نمیتواند صرفاً به دلیل نارضایتی، تخلیه فوری بخواهد؛ مگر اینکه در قرارداد حق فسخ پیشبینی شده باشد یا مستأجر مرتکب تخلف مؤثر، مانند عدم پرداخت اجارهبها یا ورود خسارت جدی، شده باشد. در قراردادهای عادی، رسمی، شفاهی یا قراردادهایی که شرایط قانونی دستور تخلیه را ندارند، مسیر رسیدگی یکسان نیست.
در مواردی که قرارداد کتبی، مدتدار و واجد شرایط لازم باشد، ممکن است درخواست دستور تخلیه مطرح شود. در سایر موارد، مالک باید دادخواست تخلیه ملک را ثبت کند تا پس از رسیدگی و احراز حق، حکم صادر شود. عبارت شکایت بابت عدم تخلیه ملک در گفتار عمومی رایج است، اما از نظر فنی، بسته به موضوع، اقدام درست میتواند «درخواست دستور تخلیه» یا «دادخواست تخلیه» باشد.
اگر قرارداد شفاهی بوده است، پیامها، رسیدهای بانکی، شهادت شهود و اقرارهای مستأجر میتواند در اثبات رابطه استیجاری و پایان یا نقض آن مؤثر باشد؛ با این حال، نتیجه پرونده به ارزش و قابلیت پذیرش هر دلیل بستگی دارد. در شکایت بابت عدم تخلیه ملک، صرف ادعای مالکیت بدون اثبات اجاره و پایان حق تصرف، همیشه برای صدور تصمیم تخلیه کافی نیست.
درخواست معمولاً از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میشود و مرجع رسیدگی بر اساس نوع دعوا، محل وقوع ملک و مقررات جاری تعیین میگردد. ابتدا باید مشخص شود که پرونده شرایط دستور تخلیه را دارد یا نیازمند رسیدگی کامل و صدور حکم است. پس از صدور تصمیم، اجرای آن از مسیر واحد اجرای احکام یا مرجع اجرایی مربوط انجام میشود.
مالک باید وضعیت ودیعه یا تضمین مستأجر را نیز جدی بگیرد. در بسیاری از پروندهها، استرداد یا تودیع مبلغ ودیعه، مطابق قرارداد و تصمیم مرجع رسیدگی، با اجرای تخلیه ارتباط پیدا میکند. مطالبه اجارههای معوق، خسارت و هزینههای قابل مطالبه نیز ممکن است نیازمند خواسته جداگانه یا طرح همزمان باشد.
فرض کنید قرارداد ششماهه مریم با مستأجر در پایان شهریور تمام شده، قرارداد کتبی و دارای امضا و شرایط لازم است و مستأجر با وجود دریافت اظهارنامه، ملک را تحویل نمیدهد. مریم میتواند شکایت بابت عدم تخلیه ملک را از مسیر درخواست دستور تخلیه پیگیری کند؛ اما باید تکلیف ودیعه را طبق قرارداد روشن کند. اگر قرارداد ناقص باشد یا درباره مدت و امضا اختلاف جدی ایجاد شود، احتمال دارد مرجع قضایی رسیدگی کامل و دادخواست تخلیه را لازم بداند.
برای شکایت بابت عدم تخلیه ملک، ابتدا قرارداد و علت قانونی پایان تصرف را بررسی کنید، سپس مدارک را آماده و مسیر مناسب را از طریق دفاتر خدمات قضایی انتخاب کنید. تخلیه خودسرانه، تهدید یا قطع خدمات، جایگزین اقدام قانونی نیست. همچنین زمان رسیدگی رقم ثابتی ندارد و به کامل بودن مدارک، نوع درخواست، اعتراض مستأجر، وضعیت ودیعه و تراکم مرجع رسیدگی وابسته است.