آیا پس از پایان رسیدگی، دادگاه هنوز رأی صادر نکرده است؟ در چنین وضعیتی، شکایت بابت عدم صدور حکم ممکن است از طریق پیگیری اداری پرونده، درخواست از رئیس حوزه قضایی یا در موارد تأخیر غیرموجه، طرح شکایت انتظامی علیه قاضی انجام شود؛ اما ابتدا باید مشخص شود که مهلت صدور رأی گذشته و پرونده واقعاً آماده تصمیمگیری بوده است.
صرف طولانی شدن رسیدگی همیشه به معنای تخلف نیست؛ زیرا ممکن است پرونده برای انجام کارشناسی، استعلام، ابلاغ، تکمیل تحقیقات یا تعیین وقت دیگری نیاز داشته باشد. موضوع زمانی جدیتر میشود که ختم رسیدگی اعلام شده، همه اقدامات لازم انجام گرفته و با وجود گذشت مهلت متعارف، رأی صادر یا ابلاغ نشده باشد.
در دعاوی حقوقی، پس از اعلام ختم دادرسی، دادگاه اصولاً باید در همان جلسه یا در صورت فراهم نبودن امکان، حداکثر ظرف یک هفته رأی را انشا و اعلام کند. در پروندههای کیفری نیز مقررات مشابهی درباره صدور رأی پس از ختم رسیدگی وجود دارد. با این حال، تشخیص تخلف به بررسی پرونده و وضعیت واقعی آن وابسته است.
مدارک باید نشان دهد پرونده در چه مرحلهای قرار دارد و تأخیر از چه زمانی آغاز شده است. بهتر است موارد زیر گردآوری شود:
اگر رأی صادر شده ولی هنوز به طرفین ابلاغ نشده است، موضوع ممکن است «عدم ابلاغ رأی» باشد، نه عدم صدور آن. این دو عنوان آثار و مسیر پیگیری متفاوتی دارند.
نخست، متقاضی میتواند با مراجعه به دفتر شعبه، درخواست کتبی برای تعیین تکلیف پرونده و صدور رأی ثبت کند. در صورت بینتیجه بودن پیگیری، ارائه درخواست به رئیس حوزه قضایی یا مقام اداری ناظر، همراه با شماره ثبت و مستندات، راهکار بعدی است. این درخواست باید محترمانه، مستند و بدون نسبت دادن قطعی تخلف یا سوءنیت باشد.
چنانچه تأخیر، غیرموجه و قابل انتساب به رفتار قضایی باشد، امکان طرح شکایت انتظامی در مرجع صالح انتظامی قضات وجود دارد. این شکایت برای بررسی رفتار و عملکرد قاضی است و جایگزین اعتراض به رأی، تجدیدنظرخواهی یا فرجامخواهی نمیشود. همچنین ثبت شکایت، بهتنهایی به معنای صدور فوری حکم یا تضمین نتیجه پرونده نیست.
وقتی هنوز رأیی صادر نشده است، نمیتوان از محتوای آن تجدیدنظرخواهی کرد. بنابراین اقدام مناسب، درخواست تعیین تکلیف و پیگیری تأخیر است. اما اگر رأی صادر و ابلاغ شده باشد، باید در مهلت قانونی مربوط به همان نوع پرونده، از طریق اعتراض مناسب اقدام کرد. از دست دادن مهلت اعتراض، معمولاً با طرح شکایت درباره تأخیر پیشین جبران نمیشود.
فرض کنید در یک دعوای مطالبه وجه، دادگاه پس از آخرین جلسه ختم رسیدگی را اعلام کرده، اما پس از گذشت مدت قابل توجهی هنوز رأی در سامانه ابلاغ نشده است. خواهان میتواند با ثبت درخواست کتبی و پیوست کردن صورتجلسه، شکایت بابت عدم صدور حکم را ابتدا از مسیر اداری پیگیری کند. اگر بررسی پرونده نشان دهد کارشناسی یا استعلامی باقی مانده، تأخیر ممکن است موجه باشد؛ در غیر این صورت، مرجع نظارتی میتواند موضوع را بررسی کند.
شکایت بابت عدم صدور حکم زمانی نتیجهبخشتر است که با مدارک، تاریخها و شرح دقیق اقدامات انجامشده همراه باشد. پیش از شکایت انتظامی، وضعیت ختم رسیدگی، وجود یا نبود اقدام ناقص و تفاوت میان صدور و ابلاغ رأی را بررسی کنید. در پروندههای حساس، مطالعه پرونده توسط وکیل میتواند از انتخاب مسیر نادرست و از دست رفتن مهلتهای قانونی جلوگیری کند.