آیا فروشنده یا خریدار میتواند معامله ملک را برهم بزند و برای این کار به دادگاه مراجعه کند؟ بله؛ شکایت بابت فسخ قرارداد ملک زمانی قابل طرح است که حق فسخ در قرارداد یا قانون وجود داشته باشد و شخص بتواند تخلف، عیب، تدلیس یا تحقق شرط فسخ را اثبات کند. فسخ با اقاله و ابطال تفاوت دارد؛ فسخ معمولاً با اراده یک طرف دارای حق انجام میشود، اقاله با توافق دو طرف است و ابطال به بیاعتباری معامله از ابتدا مربوط میشود.
صرف پشیمانی یا افزایش و کاهش قیمت ملک، بهتنهایی سبب فسخ نیست. مهمترین مبناهای قابل بررسی عبارتاند از:
دادگاه مفاد قرارداد، زمان اطلاع از تخلف، رفتار طرفین و امکان جبران را بررسی میکند. بنابراین عنوان فسخ باید با علت واقعی و مفاد مبایعهنامه هماهنگ باشد.
در شکایت بابت فسخ قرارداد ملک، خواهان باید هم اصل قرارداد و هم مبنای قانونی یا قراردادی فسخ را نشان دهد. مدارک معمول شامل مبایعهنامه، رسیدهای پرداخت، سند یا گواهی مربوط به ملک، اظهارنامه، پیامهای معتبر، صورتجلسه تحویل و مدارک هویتی است. برای اثبات عیب یا مغایرت، گزارش کارشناس رسمی، عکس، فیلم، گواهی مرجع اداری یا شهادت مطلعان میتواند مؤثر باشد.
اگر حق فسخ قبلاً اعمال شده باشد، باید تاریخ و شیوه اعلام آن قابل اثبات باشد؛ اظهارنامه رسمی معمولاً برای ثبت این اعلام و مطالبه آثار آن مفید است، اما ارسال اظهارنامه بهتنهایی جایگزین اثبات حق فسخ نمیشود. در برخی پروندهها خواسته مناسب، تأیید فسخ و مطالبه استرداد ثمن یا خسارت است و در موارد دیگر، الزام به انجام تعهد یا مطالبه وجه التزام راهکار درستتری خواهد بود.
دعواهای مربوط به حقوق مالکیت و قرارداد ملک اصولاً باید در دادگاه محل وقوع ملک مطرح شوند؛ بااینحال، نوع خواسته و ماهیت اختلاف در تعیین مرجع و هزینه دادرسی اثر دارد. مراحل عملی معمول چنین است:
مهلت فسخ عدد ثابتی برای همه قراردادها ندارد. برخی اختیارات باید فوری اعمال شوند و برخی به مهلت قراردادی وابستهاند؛ بنابراین تأخیر طولانی ممکن است بهعنوان صرفنظر از حق یا پذیرش معامله تفسیر شود.
فرض کنید سارا ملکی را با شرط داشتن پارکینگ اختصاصی خریداری کند، اما پس از تحویل مشخص شود پارکینگ متعلق به ملک دیگری است. اگر شرط در قرارداد روشن باشد و فروشنده نیز نتواند تخلف را برطرف کند، سارا میتواند با دلایل کافی شکایت بابت فسخ قرارداد ملک را مطرح کند و حسب مورد، استرداد مبلغ پرداختی و خسارت قراردادی را بخواهد. نتیجه قطعی نیست و به متن شرط، علم طرفین، امکان اصلاح تخلف و نظر دادگاه بستگی دارد.
شکایت بابت فسخ قرارداد ملک زمانی شانس بیشتری دارد که حق فسخ بهروشنی در قرارداد یا قانون وجود داشته، اعلام فسخ قابل اثبات باشد و مدارک، تخلف یا عیب مؤثر را تأیید کنند. پیش از طرح دعوا، تفاوت فسخ با ابطال و مطالبه خسارت را مشخص کنید؛ زیرا انتخاب نادرست خواسته میتواند زمان و هزینه رسیدگی را افزایش دهد. بررسی قرارداد توسط وکیل یا مشاور حقوقی متخصص، بهخصوص در معاملات دارای سند، وام، رهن یا چند تعهد همزمان، تصمیم دقیقتری ایجاد میکند.