آیا فروشنده پس از دریافت وجه معامله، ملک را از رهن خارج نمیکند؟ شکایت بابت فک رهن پلاک معمولاً با طرح دعوای الزام فروشنده به فک رهن در دادگاه محل وقوع ملک انجام میشود؛ البته اگر مرتهن نیز در اجرای تعهد نقش مستقیم داشته باشد، بررسی وضعیت او و مفاد قرارداد ضروری است. نتیجه دعوا به سند مالکیت، قرارداد، میزان بدهی و امکان قانونی آزادسازی ملک بستگی دارد.
وقتی مالک یا فروشنده متعهد شده باشد ملک را در موعد مشخص آزاد کند اما از انجام آن خودداری کند، خریدار میتواند ابتدا اجرای تعهد را مطالبه کند. وجود شرط فک رهن در مبایعهنامه، قرارداد مشارکت، سند رسمی یا رسیدهای پرداخت، اثبات ادعا را آسانتر میکند. اگر بدهی متعلق به مالک باشد، دادگاه ممکن است او را به پرداخت بدهی و فراهمکردن مقدمات فک رهن ملزم کند؛ اما دادگاه نمیتواند بدون توجه به حقوق قانونی مرتهن، سند رهنی را نادیده بگیرد.
مدارک باید رابطه قراردادی، مالکیت، وجود رهن و تخلف متعهد را نشان دهند. مهمترین مستندات عبارتاند از:
صرف ادعای شفاهی معمولاً برای اثبات تعهد کافی نیست. همچنین باید مشخص شود رهن پیش از معامله ایجاد شده یا پس از آن و آیا خریدار با اطلاع از رهن، قرارداد را امضا کرده است.
در گام نخست، قرارداد و سوابق ثبتی بررسی و در صورت لزوم اظهارنامه ارسال میشود. سپس دادخواست با خواسته متناسب، از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت خواهد شد. مرجع رسیدگی اصولاً دادگاه حقوقی محل وقوع ملک است. خواهان باید در دادخواست، پلاک ثبتی، مشخصات مرتهن، مبلغ یا وضعیت بدهی و تعهد قراردادی را دقیق بنویسد.
در برخی پروندهها، خواهان همزمان مطالبه وجه التزام، خسارت تأخیر یا الزام به تنظیم سند رسمی را نیز مطرح میکند؛ اما هر خواسته باید مبنای قراردادی و دلیل جداگانه داشته باشد. اگر بیم انتقال ملک یا دشوارشدن اجرای حکم وجود داشته باشد، امکان بررسی درخواست تأمین خواسته یا دستور موقت با شرایط قانونی وجود دارد. شکایت بابت فک رهن پلاک با دادخواست ناقص یا مشخصات نادرست ممکن است موجب اطاله رسیدگی شود.
فرض کنید نادر آپارتمانی را خریداری کرده و در مبایعهنامه مقرر شده است فروشنده پیش از انتقال رسمی، وام بانک را تسویه و ملک را آزاد کند. پس از پرداخت بیشتر ثمن، فروشنده از پرداخت بدهی خودداری میکند. نادر با ارائه قرارداد، رسیدهای پرداخت و استعلام رهن، میتواند شکایت بابت فک رهن پلاک را علیه فروشنده مطرح کند و در صورت وجود وجه التزام، آن را نیز مطالبه نماید. اگر بانک طلبکار باشد، حقوق بانک تا تسویه بدهی باقی است و نتیجه پرونده به مفاد قرارداد و امکان اجرای تعهد وابسته خواهد بود.
طرح دعوا علیه شخص اشتباه، بیتوجهی به طلبکار، ذکرنکردن پلاک ثبتی یا تصور اینکه پرداخت بخشی از بدهی خودبهخود رهن را از بین میبرد، از خطاهای رایج است. فک رهن با پرداخت کامل دین و انجام تشریفات ثبتی تحقق پیدا میکند، نه صرفاً با توافق شفاهی. پیش از شکایت بابت فک رهن پلاک باید مشخص شود خواسته اصلی، الزام به فک رهن است یا ابطال معامله، فسخ قرارداد یا مطالبه خسارت؛ زیرا هرکدام شرایط و آثار متفاوتی دارند.
برای موفقیت، متن قرارداد، وضعیت ثبتی ملک، میزان بدهی و تعهدات فروشنده باید همزمان بررسی شود. اقدام سریع برای دریافت استعلام، ارسال مطالبه رسمی و تنظیم دقیق خواسته، از هزینه و تأخیر اضافی جلوگیری میکند؛ با این حال، نتیجه نهایی فقط پس از ارزیابی اسناد و دفاعیات طرفین قابل پیشبینی است.