آیا مبلغ دیه یا ارش تعیینشده برای آسیبهای بدنی کمتر از میزان واقعی است؟ در این وضعیت، شکایت بابت محاسبه کامل دیه با ارائه مدارک پزشکی، اعتراض به نظریه پزشکی قانونی و پیگیری از مرجع قضایی یا شرکت بیمه انجام میشود؛ اما نتیجه، به نوع صدمه، رابطه آن با حادثه، نظریه کارشناسی و مفاد رأی بستگی دارد. پیش از اقدام، باید مشخص شود اختلاف درباره تشخیص آسیب، درصد ارش، تعداد دیات یا پرداختنشدن مبلغ قطعی است.
صرف نارضایتی از مبلغ کافی نیست. زمانی میتوان برای شکایت بابت محاسبه کامل دیه اقدام کرد که صدمهای در گواهی پزشکی قانونی درج نشده، شدت یا اثر دائمی آسیب نادیده گرفته شده، دیه چند آسیب بهدرستی جمع نشده یا بیمه و محکومعلیه کمتر از مبلغ مندرج در حکم پرداخت کرده باشند. دیه صدماتی که میزان مشخص قانونی دارند با «ارش» تفاوت دارد؛ ارش مبلغی است که برای آسیب فاقد دیه معین، با توجه به نظر کارشناسی و اوضاع پرونده تعیین میشود.
همچنین باید میان «دیه کامل انسان» و مبلغ هر آسیب تفاوت گذاشت. مبلغ دیه کامل هر سال اعلام میشود و رقم نهایی صدمه به نوع جراحت و نسبت مقرر یا ارش وابسته است. افزایش دیه در ماههای حرام اصولاً مربوط به قتل نفس است و نباید بدون بررسی، برای هر صدمه بدنی مطالبه شود.
مدارک درمانی بهتنهایی میزان دیه را قطعی نمیکنند، اما میتوانند ضرورت معاینه مجدد یا بررسی تکمیلی را نشان دهند. بهتر است در اعتراض، دقیقاً مشخص شود کدام آسیب از قلم افتاده و چه دلیلی برای انتساب آن به حادثه وجود دارد.
ابتدا متن اعتراض و مدارک باید به پرونده قضایی ارائه شود و در صورت باقیبودن ابهام، درخواست ارجاع مجدد یا تکمیل نظریه پزشکی قانونی مطرح شود. اگر اختلاف پس از صدور رأی باقی بماند، راهکار مناسب به مرحله پرونده و نوع تصمیم بستگی دارد؛ ممکن است اعتراض به رأی، درخواست اصلاح محاسبه یا مطالبه مابهالتفاوت لازم باشد. شکایت از عملکرد بیمه نیز جای اعتراض قضایی به میزان دیه را نمیگیرد و این دو مسیر، در صورت وجود شرایط، باید جداگانه بررسی شوند.
فرض کنید فردی در تصادف، علاوه بر شکستگی، دچار محدودیت دائمی حرکت مچ دست شده است؛ اما در نظریه نخست فقط شکستگی ثبت شده و شرکت بیمه نیز همان مبلغ را پرداخت کرده است. مصدوم میتواند با مدارک درمانی و نظر پزشک معالج، شکایت بابت محاسبه کامل دیه را از طریق اعتراض به نظریه و درخواست معاینه تکمیلی پیگیری کند. اگر آسیب اضافی به حادثه منتسب شناخته شود، مبلغ جدید ممکن است بهعنوان مابهالتفاوت تعیین شود؛ با این حال، نتیجه قطعی به نظر پزشکی قانونی و تصمیم مرجع رسیدگی وابسته است.
امضای رضایتنامه یا تسویهحساب بدون مطالعه، از بین بردن مدارک درمانی، تأخیر در اعلام عوارض، و طرح درخواست کلی بدون تعیین صدمه مورد اعتراض، از خطاهای رایج است. در متن شکایت بابت محاسبه کامل دیه باید خواسته، دلایل، مبلغ پرداختشده، مبلغ مورد مطالبه و علت اختلاف روشن باشد. همچنین نباید دیه، ارش، خسارت درمان و خسارتهای قراردادی بیمه با یکدیگر混ط شود؛ هرکدام مبنا و مسیر مطالبه جداگانهای دارد.
برای مطالبه دیه کامل، ابتدا باید خطای محاسباتی یا پزشکی بهطور مستند مشخص شود. بررسی نظریه پزشکی قانونی، رأی پرونده و پرداختهای انجامشده، مسیر درست را تعیین میکند. ثبت دقیق اعتراض و درخواست مابهالتفاوت، بدون ادعای مبهم یا محاسبه حدسی، احتمال رسیدگی مؤثر را افزایش میدهد.