آیا یکی از ساکنان، پشت بام ساختمان را قفل کرده یا بدون اجازه در آن سازه ساخته است؟ پاسخ این است که برای شکایت بابت مشاعات پشت بام باید ابتدا عمومی یا اختصاصی بودن فضا، نوع مزاحمت و مدارک موجود بررسی شود؛ زیرا پشت بام در اغلب ساختمانهای آپارتمانی جزء مشاعات است و استفاده انحصاری از آن، بدون رضایت معتبر سایر مالکان، میتواند قابل اعتراض باشد.
اصل بر این است که قسمتهایی از ساختمان که برای استفاده اختصاصی یک مالک تعیین نشده یا در سند مالکیت بهطور روشن اختصاصی شناخته نشدهاند، مشاع محسوب میشوند. پشت بام نیز معمولاً برای امور مشترک مانند دسترسی به تأسیسات، تعمیرات، نصب تجهیزات عمومی و استفاده متعارف ساختمان به کار میرود. با این حال، مفاد سند مالکیت، صورتمجلس تفکیکی، قرارداد خرید و تصمیم معتبر مجمع مالکان اهمیت دارد.
اختصاص یک قسمت از پشت بام به واحد خاص، با تصرف طولانیمدت بهتنهایی ثابت نمیشود. همچنین پرداخت هزینه ساخت یا نگهداری، لزوماً مالکیت انحصاری ایجاد نمیکند. اگر استفاده یک مالک موجب محرومیت دیگران، ایجاد خطر، آسیب به عایق یا تغییر در نمای ساختمان شود، امکان اعتراض حقوقی جدیتر خواهد بود.
در شکایت بابت مشاعات پشت بام، خواسته باید دقیق باشد؛ برای نمونه، رفع ممانعت از حق استفاده، رفع مزاحمت، جمعآوری سازه غیرمجاز، باز کردن قفل یا مطالبه خسارت. دلایل مؤثر میتواند شامل موارد زیر باشد:
فرض کنید مالک طبقه سوم بدون تصویب معتبر، بخشی از پشت بام را با قفل و نرده جدا کرده و کولرهای سایر واحدها را جابهجا کرده است. در این وضعیت، شکایت بابت مشاعات پشت بام میتواند با خواسته رفع ممانعت، برچیدن آثار تصرف و مطالبه خسارت احتمالی مطرح شود. اگر مالک ادعا کند این قسمت در قرارداد او اختصاصی بوده است، دادگاه ابتدا اسناد و حدود مالکیت را بررسی میکند و نتیجه پرونده به مدارک، وضعیت فنی و نحوه استفاده بستگی خواهد داشت.
بهتر است پیش از اقامه دعوا، موضوع در جلسه مالکان مطرح و در صورتجلسه ثبت شود. ارسال اظهارنامه نیز میتواند درخواست رفع تصرف یا مزاحمت را رسمی و قابل استناد کند. سپس مالک یا مدیر ساختمان میتواند از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی اقدام کند. نوع خواسته، ارزش مالی خسارت و مقررات جاری صلاحیت، تعیین میکند پرونده در دادگاه صالح یا مرجع قضایی مربوط ثبت شود.
در صورت احتمال از بین رفتن آثار، تغییر سازه یا ادامه خسارت، تأمین دلیل پیش از دعوای اصلی مفید است. اگر خطر فوری برای جان یا تأسیسات وجود داشته باشد، موضوع باید جداگانه به مراجع ایمنی و شهرداری نیز گزارش شود؛ گزارش اداری جایگزین دعوای حقوقی مالکیت یا رفع مزاحمت نیست.
طرف مقابل ممکن است به سند اختصاصی، اجازه قبلی مالکان، مصوبه معتبر مجمع یا ضرورت فنی اقدام خود استناد کند. بنابراین صرف مخالفت شفاهی برای موفقیت کافی نیست. در مقابل، خواهان نیز نباید بدون بررسی اسناد، عنوان «تصرف عدوانی» را به کار ببرد؛ زیرا تفاوت میان تصرف، مزاحمت، ممانعت از حق و مطالبه خسارت، بر مدارک و شیوه طرح دعوا اثر میگذارد. شکایت بابت مشاعات پشت بام زمانی نتیجه مناسبتری دارد که خواسته، دلیل و وضعیت ثبتی ساختمان هماهنگ باشند.
پشت بام معمولاً مشاع است، اما تشخیص قطعی به اسناد و نحوه استفاده بستگی دارد. تهیه تصویر و تأمین دلیل، تنظیم صورتجلسه، ارسال اظهارنامه و انتخاب خواسته درست، از مهمترین اقدامات پیش از شکایت بابت مشاعات پشت بام است. در پروندههای دارای سازه، خسارت یا اختلاف درباره سند، بررسی مدارک توسط وکیل یا کارشناس میتواند از طرح دعوای نادرست جلوگیری کند.