آیا میتوان هزینههایی را که برای پیگیری یک پرونده پرداخت کردهاید از طرف مقابل گرفت؟ بله؛ شکایت بابت مطالبه خسارت دادرسی زمانی قابل طرح است که هزینهها مستند، ضروری و مرتبط با دعوا باشند و دادگاه نیز استحقاق مطالبه آنها را احراز کند. این خسارت معمولاً شامل هزینه دادرسی، حقالزحمه کارشناسی، هزینه تحقیقات و سایر مخارج مستقیم و متعارف رسیدگی است؛ اما صرف پیروزی در دعوا همیشه به معنای دریافت تمام هزینههای پرداختی نیست.
بر اساس قواعد آیین دادرسی مدنی، خسارت دادرسی باید برای اثبات یا پیگیری حق، ضرورت داشته و رابطه مستقیم با پرونده داشته باشد. هزینه ثبت دادخواست و پرداخت هزینه دادرسی، دستمزد کارشناس رسمی، هزینه تأمین دلیل و هزینههای مشابه، در صورت ارتباط با دعوا، میتوانند قابل مطالبه باشند. حقالوکاله وکیل نیز اصولاً تا میزان مقرر در تعرفه قانونی و در حدودی که دادگاه قابل پذیرش بداند، قابل مطالبه است؛ بنابراین توافق خصوصی وکیل و موکل الزاماً تماماً از طرف مقابل دریافت نمیشود.
هزینههایی مانند رفتوآمد شخصی، اتلاف وقت، خسارت روحی یا مبالغی که ارتباط آنها با رسیدگی اثبات نشده است، معمولاً در قالب خسارت دادرسی پذیرفته نمیشوند. همچنین خسارت تأخیر تأدیه، موضوعی جداگانه است و شرایط مستقل خود را دارد.
خواهان باید نشان دهد که طرف مقابل با رفتار خود، مانند امتناع غیرموجه از پرداخت دین یا طرح دفاع بیاساس، موجب ورود هزینه قابل مطالبه شده است. مطالبه خسارت باید صریح باشد و بهتر است از همان ابتدا در دادخواست یا در جریان رسیدگی مطرح شود. در بسیاری از پروندهها، دادگاه درباره خسارت دادرسی فقط در صورت درخواست ذینفع تصمیم میگیرد و ممکن است نسبت به هزینههایی که اثبات نشدهاند حکمی صادر نکند.
در شکایت بابت مطالبه خسارت دادرسی باید مشخصات طرفین، شماره پرونده اصلی، نوع هزینهها، مبلغ هر هزینه و علت انتساب آن به رفتار خوانده درج شود. مدارک پرداخت هزینه دادرسی، فاکتور کارشناسی، رسیدهای رسمی و قرارداد وکالت باید ضمیمه شوند. اگر مطالبه پس از صدور رأی اصلی مطرح شود، امکان پذیرش آن به مرحله رسیدگی، مفاد رأی و نحوه طرح درخواست بستگی دارد؛ بنابراین عنوان و زمان اقدام باید با وضعیت پرونده هماهنگ باشد.
فرض کنید علی برای مطالبه وجه چک علیه رضا دادخواست داده و پس از محکومیت رضا، هزینه دادرسی و کارشناسی را نیز مطالبه کرده است. اگر علی رسید پرداخت این مبالغ و ارتباط کارشناسی با اصالت چک را ارائه کند، دادگاه ممکن است آن هزینهها را در حدود قانونی بر عهده رضا قرار دهد. با این حال، اگر علی مبلغی بیش از تعرفه قانونی حقالوکاله یا هزینههای فاقد رسید را مطالبه کند، احتمالاً فقط بخش مستند و قابل قبول حکم داده میشود. در چنین وضعی، شکایت بابت مطالبه خسارت دادرسی به معنای تضمین بازپرداخت همه مخارج نیست.
خوانده میتواند ضرورت نداشتن هزینه، نبود رابطه آن با دعوا، پرداخت نشدن واقعی مبلغ، بیشبودن حقالوکاله از میزان قانونی یا طرح دیرهنگام مطالبه را مطرح کند. همچنین اگر خواهان با طرح دعوای بیمبنا یا رفتار خلاف حسن نیت، هزینهای غیرضروری ایجاد کرده باشد، امکان دفاع مؤثر وجود دارد؛ تشخیص نهایی با دادگاه و بر اساس اسناد پرونده است.
برای موفقیت در شکایت بابت مطالبه خسارت دادرسی باید هزینه واقعی، ضروری و مستند را از خسارتهای فرضی یا غیرمرتبط جدا کرد. درخواست روشن، ارائه مدارک پرداخت و توجه به حدود تعرفه قانونی، احتمال پذیرش مطالبه را افزایش میدهد؛ اما نتیجه نهایی به نوع دعوا، رفتار طرفین و ارزیابی دادگاه از دلایل بستگی دارد.