آیا کفیل پس از آزادی متهم، از معرفی او به مرجع قضایی خودداری کرده است؟ پاسخ این است که شکایت بابت معرفی مکفول عنه معمولاً به معنای درخواست از مرجع قضایی برای احضار متهم و، در صورت احراز تخلف کفیل، وصول وجهالکفاله است؛ نه لزوماً طرح یک شکایت کیفری مستقل علیه کفیل. کفیل تعهد کرده است متهم را هر زمان که حضور او لازم باشد، در مهلت مقرر حاضر کند.
اگر متهم بدون عذر موجه در مرجع قضایی حاضر نشود و کفیل نیز او را معرفی نکند، مقام قضایی میتواند مطابق مقررات مربوط به قرار تأمین، فرایند وصول وجهالکفاله را آغاز کند. بنابراین، صرف ادعای شاکی برای محکومیت کفیل کافی نیست و باید وجود قرار کفالت، ابلاغ تعهدات، احضار معتبر متهم و عدم معرفی وی احراز شود. چنانچه متهم عذر موجه داشته باشد یا احضار به شکل قانونی انجام نشده باشد، امکان اعتراض و دفاع وجود دارد.
در بیشتر موارد، شخص ذینفع باید درخواست خود را به شعبهای ارائه کند که قرار کفالت را صادر کرده یا پرونده در آن جریان دارد. عنوان مناسب میتواند «درخواست اقدام قانونی نسبت به عدم معرفی مکفولعنه و وصول وجهالکفاله» باشد. ثبت درخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی یا سامانههای مربوط، با توجه به مرحله پرونده و رویه محل انجام میشود. پس از بررسی، مرجع قضایی ممکن است اخطار یا دستور قانونی لازم را صادر کند.
کفیل میتواند ثابت کند که متهم را در موعد مقرر معرفی کرده، احضاریه بهدرستی ابلاغ نشده، حضور متهم ضرورت نداشته یا مانع خارج از اختیار و عذر موجهی برای عدم معرفی وجود داشته است. بیماری شدید، حوادث غیرقابل پیشبینی یا وضعیتهایی که امکان معرفی را عملاً از بین بردهاند، بسته به مدارک و تشخیص مرجع رسیدگی ممکن است مؤثر باشند. اعتراض به دستور وصول نیز باید در مهلت مندرج در ابلاغیه و نزد مرجع صالح انجام شود؛ این مهلت را نباید با مهلت اعتراض به اصل قرار تأمین اشتباه گرفت.
فرض کنید «الف» با قرار کفالت آزاد شده و «ب» کفالت او را پذیرفته است. پس از ابلاغ احضاریه، الف در جلسه حاضر نمیشود و ب نیز او را معرفی نمیکند. شاکی میتواند شکایت بابت معرفی مکفول عنه را در قالب درخواست اقدام نسبت به کفیل مطرح کند و مدارک ابلاغ و عدم حضور را ارائه دهد. اگر ب ثابت کند الف به علت بستری شدن در بیمارستان قادر به حضور نبوده و موضوع را بهموقع اطلاع داده است، نتیجه ممکن است متفاوت باشد؛ اما اگر هیچ عذر قابل اثباتی وجود نداشته باشد، احتمال صدور دستور وصول وجهالکفاله افزایش مییابد.
عدم معرفی متهم، بهتنهایی معمولاً سبب تحقق خودکار جرم برای کفیل نمیشود و آثار اصلی آن در چارچوب تعهد کفالت و وصول وجهالکفاله بررسی میشود. با این حال، اگر رفتار کفیل همراه با اقدامات مستقل مانند ارائه سند جعلی، تبانی یا کمک عمدی به فرار متهم باشد، موضوع میتواند از جنبه دیگری نیز قابل بررسی باشد؛ تشخیص آن به دلایل پرونده وابسته است. در متن شکایت بابت معرفی مکفول عنه باید از نسبتدادن جرم بدون دلیل خودداری و درخواست خود را دقیق و محدود بیان کرد.
برای پیگیری مؤثر، ابتدا باید اعتبار قرار کفالت، ابلاغ قانونی احضاریه و نبود عذر موجه بررسی شود. سپس درخواست مستند به همان شعبه ارائه و ابلاغها پیگیری شود. نتیجه قطعی به مدارک و تصمیم مرجع قضایی بستگی دارد؛ بنابراین پیش از ثبت شکایت بابت معرفی مکفول عنه، بررسی پرونده و متن تعهد کفیل اهمیت زیادی دارد.