آیا زوجه میتواند مهریه و نفقه خود را همزمان مطالبه کند؟ بله، شکایت بابت مهریه و نفقه امکانپذیر است؛ اما این دو مطالبه از نظر مبنا، شیوه اثبات و نحوه اجرا تفاوت دارند. مهریه معمولاً با استناد به سند ازدواج مطالبه میشود، در حالی که نفقه به وضعیت استحقاق زوجه، تمکین، نیازهای متعارف زندگی و توان مالی زوج در دوره مورد مطالبه وابسته است.
مهریه دِینی است که از زمان وقوع عقد بر عهده شوهر قرار میگیرد و اصل استحقاق آن معمولاً با سند رسمی ازدواج اثبات میشود. زوجه میتواند تمام یا بخشی از مهریه را مطالبه کند و در صورت وجود شرایط قانونی، نسبت به شناسایی و توقیف اموال زوج اقدام شود. در مقابل، نفقه شامل نیازهای متعارف مانند مسکن، خوراک، پوشاک و هزینههای ضروری درمانی است و مبلغ آن برای همه اشخاص یکسان نیست.
در نفقه، دادگاه معمولاً وضعیت زندگی زوجین، شأن اجتماعی زوجه، محل سکونت، نیازهای متعارف و توان اقتصادی زوج را بررسی میکند. همچنین اگر زوج ثابت کند که زوجه بدون عذر موجه از انجام وظایف زناشویی خودداری کرده است، ممکن است ادعای نفقه برای دوره مربوط با مانع روبهرو شود. تشخیص این موضوع به دلایل و اوضاع پرونده بستگی دارد و صرف ادعای یکی از طرفین کافی نیست.
مدارک باید هم وجود رابطه زوجیت و هم میزان یا دوره مطالبه را نشان دهند. مهمترین اسناد عبارتاند از:
برای اثبات نفقه، دادگاه ممکن است موضوع را به کارشناس ارجاع دهد. نظر کارشناس مهم است، اما الزاماً بهتنهایی نتیجه پرونده را تعیین نمیکند و قاضی مجموعه دلایل را ارزیابی خواهد کرد.
زوجه میتواند برای مهریه، حسب شرایط سند و مقررات اجرایی، ابتدا از طریق اجرای اسناد لازمالاجرا اقدام کند یا دادخواست مطالبه مهریه به مرجع قضایی صالح بدهد. نفقه نیز معمولاً با ثبت دادخواست مطالبه وجه یا نفقه معوقه پیگیری میشود. در مواردی که ادامه زندگی مشترک با پرداختنشدن نفقه دشوار شده باشد، امکان طرح موضوع الزام زوج به پرداخت نفقه و آثار قانونی ناشی از آن نیز باید جداگانه بررسی شود.
در عمل، شکایت بابت مهریه و نفقه ممکن است در دو مسیر جداگانه ثبت شود، زیرا دلیل، کارشناس و نحوه محاسبه هرکدام متفاوت است. ثبت دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود و مرجع رسیدگی بر اساس نوع خواسته و صلاحیت محلی تعیین خواهد شد.
فرض کنید سارا به موجب سند ازدواج، ۱۱۰ سکه مهریه دارد و زوج نیز چند ماه هزینه متعارف زندگی را پرداخت نکرده است. سارا میتواند شکایت بابت مهریه و نفقه را با ارائه سند ازدواج و دلایل مربوط به نپرداختن هزینههای زندگی مطرح کند. در این پرونده، اصل مهریه از سند ازدواج احراز میشود؛ اما مبلغ نفقه با توجه به مدت مطالبه، شرایط زندگی و نظر کارشناسی تعیین خواهد شد. اگر زوج پرداخت یا وجود مانع قانونی برای نفقه را ثابت کند، نتیجه این بخش ممکن است متفاوت باشد.
طرح درخواست مبلغ نامشخص، نادیدهگرفتن پرداختهای قبلی، ارائه نکردن نشانی صحیح زوج و ادعای کلی درباره نفقه بدون توضیح دوره مطالبه از اشتباهات رایج است. همچنین نباید تصور کرد ثبت دادخواست بهخودیخود موجب توقیف همه اموال یا دریافت فوری وجه میشود؛ شناسایی مال، رعایت مستثنیات دین و توان پرداخت زوج در اجرای حکم اثر دارد. پیش از اقدام، تفکیک دقیق مهریه، نفقه جاری و نفقه معوقه اهمیت زیادی دارد.
شکایت بابت مهریه و نفقه قابل طرح همزمان یا جداگانه است، اما برای هر بخش باید دلیل و راهبرد مناسب داشت. سند ازدواج پایه اصلی مطالبه مهریه است و نفقه به اثبات استحقاق، دوره زمانی و مبلغ متعارف نیاز دارد. بررسی اسناد و وضعیت واقعی زندگی پیش از ثبت دادخواست، از طرح خواسته نادرست و هزینههای اضافی جلوگیری میکند.