اگر پدر از پرداخت هزینههای متعارف فرزند خودداری کند، آیا میتوان از او مطالبه کرد؟ بله؛ شکایت بابت نفقه نگهداری فرزند میتواند به صورت دادخواست حقوقی برای مطالبه نفقه گذشته و جاری یا، در صورت وجود شرایط قانونی، به شکل شکایت کیفری مطرح شود. زندگی فرزند نزد مادر، جدایی والدین یا نداشتن حضانت توسط پدر، اصل مسئولیت مالی او را از بین نمیبرد. میزان نفقه نیز رقم ثابتی برای همه خانوادهها نیست و با توجه به نیازهای کودک، عرف، وضعیت اقتصادی خانواده و نظر کارشناس تعیین میشود.
در حالت معمول، پدر مسئول تأمین نفقه فرزند است. این تکلیف مستقل از رابطه عاطفی والدین و جدا از موضوع حضانت است؛ بنابراین حتی اگر مادر حضانت را بر عهده داشته باشد، میتواند هزینههای فرزند را مطالبه کند. نفقه معمولاً شامل خوراک، پوشاک، مسکن، هزینههای درمانی و سایر نیازهای متعارف و ضروری است. درباره هزینههای آموزشی یا درمانی خاص، ضرورت و متعارف بودن هزینه اهمیت دارد و ممکن است دادگاه برای تشخیص میزان آن از کارشناس کمک بگیرد.
در مسیر حقوقی، خواهان میتواند پرداخت نفقه معوقه و در موارد لازم نفقه آینده را درخواست کند. این مسیر معمولاً بر تعیین میزان بدهی و صدور حکم پرداخت تمرکز دارد. در مقابل، شکایت کیفری زمانی قابل طرح است که شخص با وجود توانایی مالی، نفقه افراد واجبالنفقه را عمداً پرداخت نکرده باشد. صرف نپرداختن، بدون بررسی استطاعت مالی و سایر شرایط، برای محکومیت کیفری کافی نیست. به همین دلیل، شکایت بابت نفقه نگهداری فرزند باید با انتخاب مسیر مناسب و ادله متناسب با همان مسیر انجام شود.
مدارک باید هم رابطه خانوادگی و هم عدم پرداخت یا میزان نیاز کودک را نشان دهند. اسناد زیر میتوانند مفید باشند:
ادعای پرداخت نشدن با اثبات میزان نفقه یکسان نیست. دادگاه ممکن است برای تعیین مبلغ، وضعیت واقعی کودک و توان مالی پرداختکننده را بررسی و موضوع را به کارشناس ارجاع کند.
ابتدا باید مدارک آماده و از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، دادخواست مطالبه نفقه یا شکایت کیفری ثبت شود. مرجع رسیدگی، دادگاه خانواده صالح است و صلاحیت محلی میتواند به محل اقامت خوانده یا در برخی شرایط به محل اقامت دارنده حضانت مربوط باشد. پس از ابلاغ، جلسه رسیدگی و در صورت نیاز کارشناسی انجام میشود. اگر حکم قطعی صادر شود و پرداخت صورت نگیرد، امکان پیگیری اجرای حکم وجود دارد. برای شکایت کیفری نیز توانایی مالی پدر، عمد در ترک پرداخت و وابستگی مالی فرزند باید قابل بررسی باشد.
فرض کنید پس از جدایی، دختر هشتسالهای با مادرش زندگی میکند و پدر، با وجود شغل ثابت، چند ماه هیچ مبلغی برای هزینههای او نپرداخته است. مادر با ارائه مدارک هویتی، اسناد هزینههای درمان و آموزش و شواهد درآمد پدر، شکایت بابت نفقه نگهداری فرزند را مطرح میکند. دادگاه ممکن است نفقه ماههای گذشته را با نظر کارشناس تعیین کند؛ اما نتیجه به کامل بودن مدارک، میزان نیاز کودک و اثبات توانایی مالی پدر بستگی دارد.
برای موفقیت در شکایت بابت نفقه نگهداری فرزند باید میان مطالبه مالی و مسئولیت کیفری تفاوت گذاشت. جمعآوری اسناد هزینهها، اثبات رابطه خانوادگی، مشخص کردن مدت عدم پرداخت و ارائه اطلاعات معتبر درباره توان مالی پدر، روند رسیدگی را دقیقتر میکند. در پروندههای پیچیده، بررسی مدارک توسط وکیل خانواده پیش از ثبت اقدام قضایی میتواند از انتخاب مسیر نادرست جلوگیری کند.