آیا پس از پایان عقد موقت میتوان هدایایی را که در دوران صیغه داده شده پس گرفت؟ در بسیاری از موارد، شکایت بابت هدایای دوران صیغه امکانپذیر است؛ اما نتیجه آن به نوع مال، قصد طرفین، تحویل هدیه، وجود شرط، و امکان قانونی رجوع از هبه بستگی دارد. صرف پایان یافتن عقد موقت، بهتنهایی باعث بازگشت خودکار هدایا نمیشود و باید مبنای حقوقی مطالبه مشخص باشد.
هدیه معمولاً در قالب «هبه» بررسی میشود؛ یعنی مالی رایگان به دیگری واگذار شده و طرف مقابل آن را پذیرفته و تحویل گرفته است. با این حال، هر مالی که در دوران صیغه داده میشود الزاماً هدیه نیست. ممکن است مبلغ یا مالی که به زن داده شده، بخشی از مهریه، قرض، امانت، هزینه زندگی یا در برابر انجام تعهدی خاص بوده باشد. تشخیص این موضوع بر اساس توافق طرفین، پیامها، رسیدها، عرف رابطه و سایر مدارک انجام میشود.
اگر مال بهعنوان مهریه تعیین شده باشد، مطالبه یا استرداد آن تابع مقررات مهریه است، نه صرفاً قواعد هبه. همچنین اگر مالی با شرط مشخص واگذار شده و شرط اجرا نشده باشد، ممکن است موضوع، مطالبه انجام تعهد یا فسخ قرارداد باشد. بنابراین انتخاب عنوان درست دعوا اهمیت زیادی دارد.
در هبه، پس از تحقق قبض، اصل بر آن است که مالکیت به گیرنده منتقل شده؛ اما در برخی وضعیتها امکان رجوع از هبه وجود دارد. مهمترین عوامل مؤثر عبارتاند از:
بنابراین، درباره وجه نقدی که خرج شده، خودرویی که فروخته شده یا طلایی که ذوب و تبدیل شده است، استرداد عین مال دشوارتر میشود و ممکن است ادعا به مطالبه وجه، خسارت یا اثبات قرض تغییر کند.
در شکایت بابت هدایای دوران صیغه، خواهان باید رابطه حقوقی و مالکیت خود را تا حد امکان اثبات کند. مدارک قابل استفاده شامل رسید بانکی، فاکتور خرید، سند مالکیت، پیامک و گفتوگوهای قابل انتساب، اقرار، شهادت، عکس، قرارداد کتبی و مدارک مربوط به تحویل مال است. صرف ادعای پرداخت پول یا خرید هدیه، بدون توضیح درباره قصد واقعی طرفین، معمولاً برای موفقیت کافی نیست.
فرض کنید مردی در دوران عقد موقت، خودرویی را به زن هدیه داده و رسید انتقال وجه و پیام صریح درباره «هدیه بودن خودرو» وجود دارد. پس از پایان رابطه، وی با طرح شکایت بابت هدایای دوران صیغه مدعی رجوع از هبه میشود. اگر خودرو همچنان به نام زن باشد و به شخص دیگری منتقل نشده باشد، دادگاه ابتدا هبه و شرایط رجوع را بررسی میکند؛ اما اگر خودرو فروخته شده یا در برابر تعهدی مشخص داده شده باشد، نتیجه میتواند متفاوت باشد. تشخیص نهایی به اسناد و دفاعیات طرفین وابسته است.
شکایت بابت هدایای دوران صیغه فقط زمانی نتیجه مطلوب دارد که عنوان حقوقی درست، دلیل قابل قبول و امکان قانونی استرداد وجود داشته باشد. پایان عقد موقت، دلیل کافی برای پس گرفتن همه هدایا نیست. پیش از اقدام، باید هدیه از مهریه و قرض تفکیک، وضعیت فعلی مال بررسی و مدارک مرتبط حفظ شود. در اموال باارزش، مشورت با وکیل پیش از ثبت دادخواست میتواند از طرح دعوای نادرست و تحمیل هزینههای بیشتر جلوگیری کند.