آیا اعضای هیاتمدیره شرکت با تصمیمی زیانبار، تخلف از اساسنامه یا برداشت غیرمجاز از اموال شرکت مسئول هستند؟ بله؛ شکایت بابت هیات مدیره شرکت با توجه به نوع تخلف میتواند به صورت حقوقی، کیفری یا همزمان از هر دو مسیر مطرح شود، اما موفقیت آن به اثبات تخلف، ورود زیان و رابطه میان رفتار مدیران و خسارت بستگی دارد. صرف نارضایتی از یک تصمیم تجاری، بهتنهایی برای محکومیت اعضای هیاتمدیره کافی نیست.
مدیران شرکت باید در حدود قانون، اساسنامه و مصوبات معتبر مجامع عمل کنند. اگر مدیر یا مدیران از اختیارات خود تجاوز کنند، منافع شخصی را بر منافع شرکت مقدم بدانند، معامله زیانبار و پنهانی انجام دهند، اسناد شرکت را مخفی کنند یا در نگهداری داراییها کوتاهی نمایند، امکان مطالبه خسارت وجود دارد. در مواردی مانند خیانت در امانت، جعل، کلاهبرداری، برداشت غیرمجاز یا ارائه اطلاعات خلاف واقع، موضوع میتواند وصف کیفری نیز داشته باشد.
مسئولیت همه اعضای هیاتمدیره نیز همیشه یکسان نیست. باید مشخص شود هر عضو در تصمیم مورد اعتراض چه نقشی داشته، آیا با تصمیم مخالف بوده و مخالفت خود را ثبت کرده است یا خیر. همچنین ممکن است مسئولیت مدیر در برابر شرکت، سهامداران، طلبکاران یا اشخاص ثالث متفاوت باشد.
شرکت، سهامدار متضرر، شریک، طلبکار یا شخص ثالث زیاندیده، حسب مورد میتواند پیگیری را آغاز کند. دعوای مطالبه خسارت معمولاً در دادگاه حقوقی صالح و علیه مدیر یا مدیران مسئول مطرح میشود و در برخی موارد خود شرکت نیز باید طرف دعوا قرار گیرد. برای اتهام کیفری، شکایت ابتدا از طریق دادسرا یا درگاههای رسمی ثبت شکایت کیفری پیگیری میشود. صلاحیت محلی معمولاً با توجه به اقامتگاه شرکت، محل وقوع تخلف یا محل تحقق زیان تعیین میشود.
در شکایت بابت هیات مدیره شرکت باید میان ادعا و دلیل تمایز گذاشت. صورتجلسه مجمع یا هیاتمدیره، اساسنامه، آگهیهای ثبتی، قراردادها، اسناد پرداخت، گزارش حسابرس، دفاتر مالی، مکاتبات رسمی و شهادت مطلعان میتوانند برای اثبات موضوع مفید باشند.
درخواست تأمین دلیل، ارجاع به کارشناس رسمی و مطالبه دفاتر یا اسناد شرکت نیز ممکن است ضرورت پیدا کند. اسناد مالی ناقص یا ادعاهای کلی، پرونده را ضعیف میکنند.
فرض کنید هیاتمدیره یک شرکت، ملکی را از شرکت متعلق به یکی از مدیران با قیمتی بسیار بالاتر از ارزش کارشناسی خریداری کرده و این موضوع را بهدرستی به مجمع اعلام نکرده است. اگر سهامدار بتواند رابطه مدیر با فروشنده، عدم رعایت تشریفات، قیمت واقعی ملک و زیان شرکت را اثبات کند، شکایت بابت هیات مدیره شرکت میتواند به مطالبه خسارت و در صورت وجود عناصر لازم، تعقیب کیفری منتهی شود. نتیجه قطعی نیست و به اسناد، قصد مدیر و نظر کارشناس بستگی دارد.
ابتدا باید نوع تخلف، شخص یا اشخاص مسئول و خواسته دقیق مشخص شود. سپس اسناد جمعآوری و در صورت نیاز اظهارنامه رسمی ارسال میشود. در دعوای حقوقی، خواسته باید روشن باشد؛ برای مثال مطالبه خسارت، ابطال تصمیم یا الزام به ارائه حساب. در شکایت کیفری نیز باید رفتار مجرمانه، زمان، مکان و دلایل وقوع آن دقیق بیان شود. ثبت نهایی از مسیرهای رسمی قضایی انجام میگیرد و ممکن است تحقیقات، کارشناسی و احضار مدیران را در پی داشته باشد.
شکایت بابت هیات مدیره شرکت زمانی نتیجه بهتری دارد که بهجای طرح ادعای کلی، تخلف هر مدیر، میزان زیان و دلیل ارتباط آنها با خسارت مشخص شود. پیش از اقدام، نوع شرکت، مفاد اساسنامه، مصوبات، وضعیت ثبتی مدیران و احتمال وجود مهلتهای قانونی بررسی شود؛ زیرا تأخیر، انتخاب مرجع نادرست یا طرح همزمان خواستههای ناسازگار میتواند روند رسیدگی را دشوار کند.