آیا محکومعلیه با وجود صدور حکم قطعی، مبلغ محکومبه را پرداخت نمیکند؟ پاسخ این است که شکایت بابت پرداخت طبق حکم معمولاً در قالب درخواست صدور اجراییه و پیگیری عملیات اجرای حکم مطرح میشود، نه طرح دعوای جدید درباره همان موضوع. پس از قطعی شدن رأی یا فراهم شدن شرایط اجرای آن، محکومله میتواند از دادگاه صادرکننده رأی درخواست کند حکم بهصورت قانونی اجرا شود. اگر پرداخت انجام شده اما در پرونده ثبت نشده باشد، موضوع با ارائه رسید، فیش بانکی یا اقرار محکومله قابل بررسی است.
در بیشتر پروندههای مالی، ثبت دادخواست تازه برای مطالبه مبلغی که قبلاً درباره آن حکم صادر شده، اقدام درستی نیست؛ زیرا موضوع قبلاً رسیدگی شده است. مسیر اصلی، درخواست صدور اجراییه و تشکیل یا فعالسازی پرونده اجرایی است. اجراییه به محکومعلیه ابلاغ میشود و پس از آن، در صورت خودداری از پرداخت، امکان شناسایی و توقیف اموال، برداشت از حسابهای بانکی یا کسر بخشی از حقوق، با رعایت مقررات مربوط، وجود دارد.
برای شکایت بابت پرداخت طبق حکم باید مدارکی ارائه شود که هم اصل تعهد و هم قابلیت اجرای رأی را نشان دهد. مهمترین مدارک عبارتاند از:
اگر بخشی از مبلغ پرداخت شده باشد، باید دقیقاً مشخص شود پرداخت بابت کدام قسمت از محکومبه بوده است. صرف ادعای شفاهی معمولاً برای مختومه شدن عملیات اجرا کافی نیست و ارزش هر سند با توجه به محتوا، تاریخ و ارتباط آن با پرونده ارزیابی میشود.
اصل بر این است که اجرای حکم از طریق واحد اجرای احکام دادگاهی انجام شود که رأی را صادر کرده یا پرونده برای اجرا به آن ارجاع شده است. مراحل معمول شامل ثبت درخواست، بررسی قطعیت و قابلیت اجرا، صدور اجراییه، ابلاغ به محکومعلیه و سپس اقدامات اجرایی است. برای شکایت بابت پرداخت طبق حکم باید میان «درخواست اجرا» و «اعتراض به عملیات اجرا» تفاوت گذاشت؛ اعتراض به توقیف مال، محاسبه مبلغ یا ادعای پرداخت، مسیر و مدارک جداگانهای دارد.
مهلت پرداخت، امکان تقسیط یا ادعای اعسار، به مفاد حکم و وضعیت پرونده بستگی دارد. طرح اعسار نیز خودبهخود اصل محکومیت را از بین نمیبرد، اما ممکن است شیوه پرداخت را تغییر دهد. همچنین اگر حکم هنوز قطعی نشده باشد، یا اجرای موقت آن شرایط خاصی داشته باشد، نمیتوان صرف صدور رأی را برابر با امکان توقیف فوری اموال دانست.
فرض کنید سارا به موجب رأی قطعی، به پرداخت ۳۰۰ میلیون تومان به علی محکوم شده است. پس از ابلاغ اجراییه، او فقط ۱۰۰ میلیون تومان واریز میکند و درباره باقی مبلغ اقدامی انجام نمیدهد. علی میتواند با ارائه دادنامه و رسید پرداخت، شکایت بابت پرداخت طبق حکم را برای وصول مانده محکومبه پیگیری کند. اگر سارا مدعی پرداخت کامل باشد، باید اسناد بانکی یا رسید معتبر ارائه دهد؛ در غیر این صورت، واحد اجرا بر اساس سوابق پرونده و مدارک موجود درباره ادامه عملیات تصمیم میگیرد.
برای وصول مبلغی که دادگاه درباره آن حکم داده، معمولاً راه درست، فعال کردن اجرای حکم است، نه اقامه دعوای تکراری. در شکایت بابت پرداخت طبق حکم، قطعی بودن رأی، میزان دقیق بدهی، سوابق پرداخت و شناسایی اموال اهمیت اساسی دارد. نگهداری اصل رسیدها، پیگیری ابلاغها و ثبت دقیق درخواستها، احتمال خطا و تأخیر را کاهش میدهد.