آیا فروشنده یا طرف قرارداد از بازگرداندن مبلغ پرداختی خودداری میکند؟ شکایت بابت پس گرفتن بیعانه زمانی قابل طرح است که پرداخت وجه، انجام نشدن تعهد یا برهم خوردن معامله و استحقاق شما برای دریافت وجه، با مدارک قابل اثبات باشد. بیعانه ممکن است در قرارداد به عنوان بخشی از ثمن، پیشپرداخت یا وجه تضمین تعیین شده باشد؛ بنابراین نتیجه دعوا به متن توافق و علت پرداخت بستگی دارد.
اگر فروشنده بدون دلیل موجه از انجام تعهد خودداری کرده، کالا یا ملک را تحویل نداده، یا قرارداد به علت تخلف او فسخ شده باشد، خریدار میتواند استرداد وجه و در صورت وجود شرایط، خسارت را مطالبه کند. همچنین اگر قرارداد با توافق طرفین برهم خورده باشد، تکلیف بیعانه باید مطابق همان توافق اجرا شود.
در مقابل، اگر خریدار بدون داشتن حق فسخ از معامله منصرف شده باشد، ممکن است فروشنده حق نگهداری تمام یا بخشی از مبلغ را طبق قرارداد داشته باشد. عنوان «بیعانه» بهتنهایی تعیینکننده نیست و باید مشخص شود وجه برای چه منظوری پرداخت شده و در صورت انصراف یا تخلف، چه اثری برای آن پیشبینی شده است.
پرینت حساب بانکی معمولاً پرداخت وجه را نشان میدهد، اما بهتنهایی ثابت نمیکند که مبلغ بابت بیعانه پرداخت شده است. ارتباط تراکنش با قرارداد باید از طریق توضیح پرداخت، پیامها، رسید یا سایر قرائن تکمیل شود. در متن دادخواست نیز باید خواسته بهروشنی، مانند «مطالبه وجه پرداختی بابت بیعانه» یا «استرداد پیشپرداخت»، نوشته شود.
پیش از طرح دعوا، ارسال اظهارنامه میتواند مطالبه شما و امتناع طرف مقابل را مستند کند؛ هرچند در همه پروندهها شرط اجباری طرح دعوا نیست. سپس خواهان باید از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی، دادخواست مناسب را ثبت کند. مرجع رسیدگی بر اساس نوع اختلاف، مبلغ خواسته و مقررات جاری درباره صلاحیت دادگاه صلح یا دادگاه عمومی حقوقی تعیین میشود.
در دعوا باید افزون بر اصل وجه، در صورت وجود مبنای قانونی و اثبات شرایط، خسارت تأخیر تأدیه و هزینههای قابل مطالبه نیز درخواست شود. دادگاه پس از بررسی قرارداد، پرداخت، تخلف و دفاع طرفین تصمیم میگیرد. اگر قرارداد شرط داوری داشته باشد، ممکن است رسیدگی ابتدا در صلاحیت داور قرار گیرد.
فرض کنید مریم برای خرید خودرو مبلغی به عنوان بیعانه به حساب فروشنده واریز میکند و در رسید، مشخصات خودرو و موعد انتقال درج میشود. فروشنده در موعد مقرر خودرو را به شخص دیگری میفروشد و از بازگرداندن وجه امتناع میکند. در این وضعیت، مریم میتواند با ارائه رسید بانکی، پیامهای توافق و مدارک معامله، شکایت بابت پس گرفتن بیعانه را در قالب دادخواست مطالبه وجه مطرح کند. با این حال، اگر در قرارداد برای تخلف فروشنده وجه التزام تعیین شده باشد، مطالبه آن نیازمند بررسی دقیق همان شرط است و نتیجه نهایی به مفاد قرارداد و ادله موجود بستگی دارد.
ثبت شکایت کیفری صرفاً به دلیل پس ندادن بیعانه معمولاً راهحل مناسب نیست؛ زیرا بسیاری از این اختلافها ماهیت حقوقی دارند و برای تحقق جرم، وجود عناصر خاص مانند فریب یا سوءنیت مجرمانه لازم است. همچنین از ارائه رسید ناقص، ادعای مبلغی بیشتر از مبلغ پرداختی، یا نادیده گرفتن شرط انصراف باید پرهیز کرد. جمعآوری مدارک و تنظیم دقیق خواسته، پایه موفقیت در شکایت بابت پس گرفتن بیعانه است.
برای شکایت بابت پس گرفتن بیعانه ابتدا باید ماهیت وجه، تعهدات قراردادی و علت برهم خوردن معامله مشخص شود. رسید پرداخت، قرارداد و مکاتبات را نگهداری کنید، مطالبه خود را مستند سازید و سپس از مسیر حقوقی متناسب اقدام کنید. امکان دریافت وجه یا خسارت، وابسته به اثبات حق و ارزیابی دادگاه از مدارک پرونده است.