اگر بنچاق ملک پیدا نمیشود، برای پیدا کردن آن باید چه اقدامی کرد؟ شکایت بابت پیدا کردن بنچاق معمولاً نخستین راهکار نیست؛ در بیشتر موارد باید از دفترخانه تنظیمکننده سند، اداره ثبت اسناد یا بایگانی مربوط، درخواست رونوشت یا تصویر مصدق کرد. فقط زمانی که احتمال سرقت، خیانت در امانت، جعل یا امحای عمدی سند وجود داشته باشد، طرح شکایت کیفری میتواند موضوعیت پیدا کند.
بنچاق معمولاً نوشتهای است که جزئیات معامله یا سوابق انتقال ملک در آن درج شده و ممکن است در دفترخانه، نزد مالک یا در پرونده ثبتی نگهداری شود. گم شدن آن، بدون وجود رفتار مجرمانه از سوی شخص معین، جرم محسوب نمیشود. بنابراین صرف نداشتن بنچاق، دلیل کافی برای انتساب جرم نیست و ثبت شکایت بدون قرینه ممکن است به نتیجه نرسد.
اگر شخصی بنچاق را در اختیار داشته و از تحویل آن خودداری میکند، موضوع میتواند از جهت رابطه امانی، قراردادی یا اختلاف مالکیت بررسی شود. در این حالت، ارسال اظهارنامه برای مطالبه سند، جمعآوری مدارک و سپس انتخاب دعوای حقوقی یا شکایت کیفری، به جزئیات رابطه طرفین وابسته است.
درخواستکننده باید تا حد امکان اطلاعات معامله و ملک را ارائه کند. مدارک و اطلاعات مفید عبارتاند از:
دفترخانه تنظیمکننده معمولاً میتواند سوابق سند را بررسی و در صورت احراز سمت متقاضی، رونوشت یا تصویر مصدق ارائه کند. اگر دفترخانه منحل شده باشد یا سوابق به مرجع دیگری منتقل شده باشد، باید مسیر بایگانی اعلامشده از سوی اداره ثبت پیگیری شود. هزینه و زمان این کار به نوع رونوشت، تعداد صفحات، وضعیت بایگانی و مقررات جاری دفترخانه بستگی دارد و رقم واحدی برای همه پروندهها وجود ندارد.
چنانچه نشانههایی مانند برداشتن سند توسط فرد مشخص، امتناع غیرموجه امین از استرداد، استفاده از بنچاق برای معامله بدون اجازه یا تغییر و ساختن سند وجود داشته باشد، شاکی باید موضوع را با شرح دقیق واقعه و دلایل موجود در دادسرا یا از مسیر دفاتر خدمات الکترونیک قضایی پیگیری کند. عنوان دقیق اتهام را مرجع قضایی بر اساس رفتار اثباتشده تعیین میکند؛ بنابراین بهتر است شاکی به جای اصرار بر یک عنوان، زمان، مکان، اشخاص، نحوه دسترسی و آثار زیانبار عمل را توضیح دهد.
برای شکایت بابت پیدا کردن بنچاق، تصویر سند مالکیت، پیامها، اظهارنامه، شهادت مطلعان، رسید تحویل مدارک، سوابق دفترخانه و هر مدرکی که تصرف یا امتناع شخص را نشان دهد، اهمیت دارد. ادعای شفاهی یا صرف اختلاف خانوادگی، معمولاً برای اثبات وقوع جرم کافی نیست.
فرض کنید «مریم» پس از فوت پدرش متوجه میشود بنچاق خرید یک قطعه زمین نزد یکی از بستگان باقی مانده و او از تحویل آن خودداری میکند. مریم ابتدا گواهی انحصار وراثت و سند مالکیت را آماده و از دفترخانه تنظیمکننده، رونوشت مصدق معامله را مطالبه میکند. سپس با اظهارنامه، اصل سند را درخواست میکند. اگر ثابت شود سند عمداً برای جلوگیری از انتقال یا تضییع حق وراث پنهان شده است، مریم میتواند برای شکایت بابت پیدا کردن بنچاق و بررسی رفتار شخص، مدارک خود را به مرجع قضایی ارائه کند؛ اما نتیجه پرونده به اثبات قصد، رابطه امانی و سایر شواهد بستگی دارد.
گم شدن بنچاق معمولاً با مراجعه به دفترخانه و درخواست رونوشت قابل مدیریت است و نباید فوراً آن را جرم تلقی کرد. اگر سند در اختیار فردی مشخص است یا نشانهای از سرقت، جعل، امحا یا سوءاستفاده وجود دارد، شکایت بابت پیدا کردن بنچاق همراه با مدارک و شرح دقیق ماجرا قابل بررسی خواهد بود. پیش از اقدام، بررسی سوابق ثبتی و مشورت با وکیل، از طرح شکایت نادرست و اتلاف زمان جلوگیری میکند.