برای پیگیری چک برگشتی از کجا باید شروع کرد؟ پاسخ این است که شکایت بابت پیگیری چک برگشتی معمولاً با دریافت گواهی عدم پرداخت از بانک و انتخاب مسیر کیفری، حقوقی یا اجرایی آغاز میشود. انتخاب مسیر مناسب به تاریخ سررسید، علت برگشت، وجود یا نبود شرایط کیفری و مدارک در اختیار دارنده بستگی دارد.
دارنده چک میتواند حسب شرایط، از سه روش استفاده کند: شکایت کیفری، دادخواست حقوقی برای مطالبه وجه و درخواست صدور اجراییه از دادگاه یا اجرای ثبت. این روشها هدف مشترکی، یعنی وصول مبلغ چک، دارند اما شرایط و آثارشان یکسان نیست.
مهمترین مدرک، اصل چک یا اطلاعات معتبر ثبتشده آن و گواهی عدم پرداخت دارای کد رهگیری است. تصویر کارت ملی، قرارداد یا رسیدی که بابت آن چک صادر شده، پیامهای مرتبط، فاکتورها و مدارک اثباتکننده رابطه مالی نیز میتواند مفید باشد. اگر چک صیادی است، وضعیت ثبت و تأیید آن در سامانه مربوط نیز باید بررسی شود.
در شکایت بابت پیگیری چک برگشتی، صرف ارائه تصویر چک همیشه برای اثبات همه ادعاها کافی نیست؛ زیرا ممکن است درباره ضمانتی بودن، امانی بودن، پرداخت بخشی از مبلغ یا انتقال چک اختلاف ایجاد شود. بنابراین، اسناد جانبی میتوانند نقش تعیینکنندهای در دفاع یا اثبات طلب داشته باشند.
برای استفاده از جنبه کیفری، دارنده باید چک را در مهلت قانونی به بانک ارائه کند و پس از دریافت گواهی عدم پرداخت نیز شکایت را در مهلت قانونی مربوط ثبت کند؛ از دست دادن هر یک از این مهلتها ممکن است وصف کیفری را از بین ببرد، هرچند مطالبه حقوقی همچنان قابل بررسی باشد. مرجع رسیدگی کیفری معمولاً دادسرای محل وقوع جرم است و دعوای حقوقی یا درخواست اجراییه نیز با توجه به مقررات صلاحیت، محل اقامت صادرکننده، بانک محالعلیه یا محل انجام تعهد بررسی میشود.
فرض کنید سارا بابت فروش کالا، یک چک صیادی دریافت کرده و بانک به علت نبود موجودی گواهی عدم پرداخت صادر کرده است. او پس از بررسی اینکه چک تضمینی یا وعدهدار نیست، میتواند شکایت بابت پیگیری چک برگشتی را از مسیر کیفری در مهلت مقرر مطرح کند و برای وصول وجه نیز امکان اقدام حقوقی یا درخواست اجراییه را بررسی نماید. اگر صادرکننده ثابت کند چک بابت تضمین انجام تعهد بوده، نتیجه بخش کیفری ممکن است متفاوت شود؛ اما اصل طلب، در صورت اثبات معامله و بدهی، همچنان میتواند از مسیر حقوقی مطالبه شود.
تأخیر در دریافت گواهی عدم پرداخت، بیتوجهی به ثبت چک صیادی، طرح شکایت کیفری بدون بررسی استثناهای قانونی، یا توافق شفاهی درباره مهلت پرداخت از اشتباهات رایج است. همچنین دریافت بخشی از مبلغ باید با رسید روشن و درج مبلغ پرداختی انجام شود تا درباره مانده بدهی اختلاف ایجاد نشود. پیش از اقدام، اصالت چک، سمت دارنده و انتقالهای انجامشده را نیز بررسی کنید.
شکایت بابت پیگیری چک برگشتی یک عنوان واحد برای همه پروندهها نیست و مسیر مناسب آن با توجه به شرایط صدور چک و مدارک تعیین میشود. گواهی عدم پرداخت، رعایت مهلتهای قانونی و انتخاب مرجع درست اهمیت اساسی دارد. در پروندههای دارای تضمین، انتقال، پرداخت بخشی یا اختلاف درباره معامله، بررسی اسناد توسط وکیل یا مشاور حقوقی میتواند از اقدام اشتباه و از دست رفتن فرصت قانونی جلوگیری کند.