آیا برای انتقال رسمی ملکی که در شهر دیگری قرار دارد، باید در همان شهر اقدام کرد؟ پاسخ کوتاه این است که در بیشتر موارد، شکایت تنظیم سند در شهر دیگر باید در دادگاه عمومی حقوقی محل وقوع ملک مطرح شود، حتی اگر خریدار، فروشنده یا محل انعقاد قرارداد در شهر دیگری باشد. ثبت دادخواست و ارائه مدارک میتواند از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی شهر محل اقامت خواهان انجام شود؛ اما این موضوع، صلاحیت دادگاه محل ملک را تغییر نمیدهد.
دعوای الزام به تنظیم سند رسمی، معمولاً درباره یک مال غیرمنقول مانند آپارتمان، زمین یا مغازه مطرح میشود. اصل مهم در این دعاوی آن است که رسیدگی در دادگاه محل قرار گرفتن ملک انجام شود. بنابراین، اگر ملک در شیراز باشد و فروشنده در تهران اقامت داشته باشد، اصل بر طرح دعوا در شیراز است. این قاعده با محل تنظیم مبایعهنامه یا محل سکونت خریدار تفاوت دارد.
باید میان ثبت دادخواست و رسیدگی قضایی تفاوت گذاشت. خواهان ممکن است دادخواست خود را در دفتر خدمات قضایی شهر محل اقامتش ثبت کند، ولی سامانه پس از بررسی صلاحیت، پرونده را به مرجع صالح ارسال میکند. در صورت وجود چند ملک یا چند خوانده، تعیین مرجع صالح ممکن است به جزئیات قرارداد و خواستههای همزمان وابسته باشد.
مدارک باید رابطه قراردادی، مالکیت یا تعهد فروشنده و امکان انتقال رسمی را نشان دهند. مهمترین اسناد عبارتاند از:
اگر ملک در رهن، بازداشت یا دارای مانع ثبتی باشد، صرف اثبات قرارداد برای صدور حکم کافی نیست و ممکن است فک رهن، رفع بازداشت یا تعیین تکلیف ثبتی نیز لازم شود. همچنین اگر فروشنده مالک رسمی نباشد، باید زنجیره انتقال و وضعیت مالکیت با دقت بررسی شود.
ابتدا باید متن قرارداد، وضعیت ثبتی ملک و تعهدات طرفین بررسی شود. سپس خواسته مناسب، مانند الزام به حضور در دفترخانه و تنظیم سند رسمی، در دادخواست درج میشود. پس از ثبت در دفتر خدمات قضایی، ابلاغها از طریق سامانه ثنا انجام میگیرد و پرونده در دادگاه محل وقوع ملک بررسی میشود.
در مواردی که بیم انتقال ملک، ایجاد رهن یا از بین رفتن امکان اجرای حکم وجود دارد، خواهان میتواند درباره درخواست تأمین خواسته یا دستور موقت با وکیل مشورت کند. این درخواستها شرایط جداگانه دارند و پذیرش آنها قطعی نیست. همچنین خواهان باید در صورت مطالبه خسارت قراردادی، وجه التزام یا هزینهها، آنها را صریح و مستند در دادخواست مطرح کند.
فرض کنید ناهید در کرج آپارتمانی در رشت خریداری کرده و تمام مبلغ را پرداخته است. فروشنده با وجود تعهد قراردادی، در موعد مقرر برای انتقال رسمی حاضر نمیشود. ناهید میتواند شکایت تنظیم سند در شهر دیگر را از دفتر خدمات قضایی کرج ثبت کند، اما پرونده اصولاً برای رسیدگی به دادگاه محل وقوع آپارتمان در رشت فرستاده میشود. اگر قرارداد معتبر باشد و مانع ثبتی وجود نداشته باشد، دادگاه پس از بررسی دلایل میتواند درباره الزام فروشنده به انتقال رسمی تصمیم بگیرد؛ نتیجه نهایی به اسناد و دفاعیات طرفین بستگی دارد.
انتخاب دادگاه محل اقامت فروشنده به جای محل ملک، ثبت نکردن نشانی دقیق، بیتوجهی به وضعیت رهن یا بازداشت، و نادیده گرفتن تعهدات خریدار از اشتباهات متداول است. گاهی نیز خواهان فقط الزام به تنظیم سند را میخواهد، در حالی که ابتدا باید فک رهن یا رفع مانع ثبتی را پیگیری کند. عبارت شکایت تنظیم سند در شهر دیگر به معنای بینیازی از حضور در مراحل رسیدگی نیست و ممکن است حضور در جلسه، دفترخانه یا اجرای حکم لازم شود.
برای شکایت تنظیم سند در شهر دیگر، ثبت دادخواست از شهر محل اقامت معمولاً امکانپذیر است، اما مرجع رسیدگی غالباً دادگاه محل وقوع ملک خواهد بود. پیش از اقدام، اعتبار قرارداد، مالک رسمی، وضعیت ثبتی، پرداخت ثمن و خواستههای قابل مطالبه بررسی شود تا دادخواست ناقص یا در مرجع نادرست ثبت نشود.