آیا متهم میتواند علیه شاکی پرونده نیز اقدام قانونی کند؟ بله، شکایت فرد متهم از شاکی زمانی امکانپذیر است که رفتار شاکی، فراتر از طرح یک ادعای بینتیجه، واجد عنوان مجرمانه باشد؛ برای مثال، نسبت دادن آگاهانه یک جرم، انتشار مطالب خلاف واقع یا ارائه شهادت دروغ. صرف منع تعقیب، برائت یا اثباتنشدن اتهام اولیه، بهتنهایی برای محکومیت شاکی کافی نیست.
اعلام جرم حق هر شخص است؛ بنابراین اگر شاکی با حسن نیت موضوعی را گزارش کرده باشد اما دلایل او کافی نباشد، معمولاً مسئولیتی متوجه وی نیست. مسئولیت کیفری زمانی مطرح میشود که سوءنیت، دروغگویی یا رفتار مجرمانه قابل اثبات باشد. مهمترین عناوین احتمالی عبارتاند از:
صرف استفاده از عبارتهایی مانند «کلاهبردار» یا «سارق» نیز باید با توجه به بستر، مخاطب، قصد گوینده و امکان اثبات، ارزیابی شود. تشخیص عنوان صحیح با مرجع قضایی است و شاکی نمیتواند صرفاً برای فشار متقابل، عنوان کیفری انتخاب کند.
در شکایت فرد متهم از شاکی باید رابطه میان رفتار طرف مقابل و جرم ادعایی روشن شود. متن شکواییه، پیامکها، گفتوگوهای مجاز و قابل استناد، فایلهای صوتی با رعایت مقررات، شهادت اشخاص، گزارش ضابطان، اسناد مالی و تصمیم قبلی دادسرا یا دادگاه میتوانند در ارزیابی موضوع مؤثر باشند. قرار منع تعقیب یا حکم برائت، قرینهای مهم است؛ اما معمولاً بهتنهایی ثابت نمیکند که شاکی از ابتدا دروغ گفته یا قصد مجرمانه داشته است.
شاکی باید ابتدا عنوان اتهامی و رفتار دقیق طرف مقابل را مشخص کند، سپس شکواییه را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت نماید. پرونده معمولاً برای تحقیقات مقدماتی به دادسرای صالح ارسال میشود و پس از بررسی ادله، ممکن است قرار منع تعقیب، جلب به دادرسی یا تصمیم مقتضی دیگر صادر شود. در متن شکایت، از توصیفهای احساسی و اتهامهای بدون دلیل پرهیز کنید و زمان، مکان، شیوه انتشار یا بیان مطلب و زیان واردشده را دقیق بنویسید.
فرض کنید «الف» علیه «ب» به اتهام سرقت شکایت کند، اما در جریان تحقیقات مشخص شود دوربین محل، حضور ب را در زمان حادثه منتفی میکند و الف نیز پیامهایی داشته که نشان میدهد از بیگناهی ب آگاه بوده است. در این وضعیت، شکایت فرد متهم از شاکی میتواند با استناد به اسناد تصویری و پیامها مطرح شود؛ بااینحال نتیجه آن قطعی نیست و مرجع قضایی باید علم و عمد الف، نحوه انتساب جرم و سایر شرایط قانونی را احراز کند.
دفاع در پرونده نخست برای رد اتهام انجام میشود، اما شکایت علیه شاکی، پروندهای مستقل با موضوع و ارکان جداگانه است. بنابراین متهم نباید تصور کند با صدور برائت، محکومیت شاکی خودکار خواهد بود. همچنین تهدید، توهین یا انتشار عمومی اطلاعات پرونده برای انتقام میتواند مسئولیت تازهای ایجاد کند.
شکایت فرد متهم از شاکی زمانی تصمیم مناسبی است که دلیل قابل بررسی بر افترا، نشر اکاذیب یا رفتار مجرمانه دیگری وجود داشته باشد. پیش از ثبت، اسناد را حفظ کنید، تصمیم پرونده اصلی را بررسی نمایید و برای انتخاب عنوان اتهامی و مرجع صالح از مشاوره حقوقی استفاده کنید؛ زیرا تفاوت میان ادعای بیاساس و جرم قابل اثبات، به قصد، محتوا و دلیل بستگی دارد.