آیا میتوان ملکی را که مالک آن فوت کرده است منتقل یا فروخت؟ بله، وقتی صاحب سند فوت شده باشد، انتقال ملک معمولاً پس از مشخص شدن ورثه، تعیین سهم آنان و انجام تشریفات مالیاتی و ثبتی امکانپذیر است؛ اما هیچ وارثی بهتنهایی حق انتقال کل ملک را ندارد، مگر اینکه از سایر ورثه وکالت معتبر داشته باشد یا ملک پس از تقسیم، به نام او منتقل شده باشد.
ابتدا باید فوت مالک با گواهی فوت رسمی احراز و گواهی انحصار وراثت دریافت شود. این گواهی، اشخاصی را که در زمان فوت وارث بودهاند مشخص میکند؛ با این حال، بهتنهایی مالکیت یک ملک را به نام آنان منتقل نمیسازد. سپس باید وضعیت سند، بدهیهای احتمالی، وصیتنامه و مالیات بر ارث بررسی شود. اگر میان ورثه اختلافی وجود داشته باشد، ممکن است مراجعه به شورای حل اختلاف، دادگاه یا اداره ثبت ضرورت پیدا کند.
مدارک دقیق ممکن است با توجه به نوع سند، شهر و وضعیت ملک تفاوت داشته باشد، اما معمولاً مجموعه زیر مورد نیاز است:
اگر صاحب سند فوت شده و یکی از ورثه نیز بعداً فوت کرده باشد، ابتدا باید زنجیره وراثت او نیز روشن شود. در چنین شرایطی، گواهی انحصار وراثت هر دو متوفی و مدارک انتقال سهم هر نسل اهمیت دارد.
هر وارث فقط نسبت به سهم مشاع خود اختیار دارد و میتواند سهم خودش را، با رعایت مقررات، منتقل کند؛ اما فروش کل ملک بدون اجازه سایر مالکان مشاعی معتبر نخواهد بود و ممکن است موجب طرح دعوای ابطال یا مطالبه حقوق آنان شود. وکالتنامهای که متوفی پیش از فوت داده است نیز اصولاً با فوت او قابل ادامه نیست؛ بنابراین نمیتوان پس از فوت، بر مبنای همان وکالتنامه سند را منتقل کرد.
فرض کنید صاحب سند فوت شده و یک آپارتمان را برای همسر و دو فرزند خود باقی گذاشته است. پس از دریافت انحصار وراثت، هر سه وارث مالک مشاعی ملک میشوند. اگر همسر قصد فروش کل آپارتمان را داشته باشد، باید رضایت و حضور دو فرزند یا وکالت رسمی آنان را ارائه کند. در غیر این صورت، او فقط میتواند سهم قانونی خود را منتقل کند و خریدار نیز مالک همان سهم مشاع خواهد شد، نه کل آپارتمان.
در صورت امتناع یکی از ورثه، ابتدا ارسال اظهارنامه و دعوت رسمی برای توافق میتواند مفید باشد. اگر ملک قابل افراز نباشد یا توافقی حاصل نشود، ممکن است درخواست افراز از اداره ثبت یا دادخواست فروش ملک مشاع مطرح شود. تشخیص مرجع صالح به وضعیت ثبتی ملک و قابل افراز بودن آن بستگی دارد. همچنین اگر درباره اصل مالکیت، تعداد ورثه یا اعتبار وصیتنامه اختلاف باشد، باید پیش از انتقال، همان اختلاف در مرجع صالح رسیدگی شود.
وقتی صاحب سند فوت شده است، مسیر درست از احراز ورثه و بررسی وضعیت ثبتی آغاز میشود، نه از امضای قرارداد با یک وارث. پیش از پرداخت وجه یا امضای مبایعهنامه، اصالت سند، انحصار وراثت، مالیات، حضور همه مالکان و محدودیتهای احتمالی ملک را بررسی کنید. در پروندههای دارای ورثه صغیر، غایب، اختلاف خانوادگی یا وصیتنامه، بررسی اسناد توسط وکیل یا دفترخانه میتواند از معامله پرخطر و دعاوی بعدی جلوگیری کند.