آیا میتوان ملکی را بابت مهریه به همسر منتقل کرد، اما تا پایان عمر همچنان از آن استفاده کرد؟ بله؛ صلح عمری برای مهریه میتواند راهکاری برای انتقال مالکیت ملک به زوجه و حفظ حق استفاده از آن برای مصالح یا شخص دیگر باشد، مشروط بر اینکه مفاد قرارداد، ارزش مال، میزان مهریه و قصد طرفین بهطور شفاف در سند درج شود. این توافق معمولاً در دفتر اسناد رسمی تنظیم میشود و جایگزین پرداخت نقدی مهریه خواهد بود، مگر اینکه طرفین خلاف آن را مقرر کنند.
در عقد صلح، مالک میتواند عین ملک را به همسر خود منتقل کند و در همان سند، حق انتفاع یا سکونت تا پایان عمر را برای خود نگه دارد. در این حالت، زوجه مالک رسمی عین مال میشود، اما استفاده از ملک تا زمان حیات صاحب حق انتفاع، مطابق قرارداد ادامه خواهد داشت. برای آنکه این انتقال بابت مهریه محسوب شود، باید در سند تصریح شود که مال مورد صلح، در مقام پرداخت تمام یا بخشی از مهریه منتقل شده است.
اگر ارزش ملک کمتر از مهریه باشد، بهتر است میزان دقیق تسویه مشخص شود؛ برای نمونه، نوشته شود که انتقال ملک بابت بخشی از مهریه است و باقیمانده همچنان بر ذمه زوج باقی میماند. همچنین اگر ارزش ملک بیشتر باشد، باید درباره مازاد آن توافق روشن وجود داشته باشد. عبارتهای کلی و مبهم ممکن است بعداً موجب اختلاف درباره اسقاط یا باقیبودن دین مهریه شوند.
طرفین باید اهلیت قانونی، قصد واقعی و رضایت داشته باشند. مالکیت مصالح نیز باید احراز شود و ملک نباید بدون اطلاع یا رضایت ذینفعان، در رهن، توقیف یا موضوع معامله معارض باشد. مدارک معمول عبارتاند از:
هزینه تنظیم سند عدد ثابتی برای همه پروندهها ندارد و به ارزش معاملاتی ملک، نوع سند، مالیاتها، عوارض، حقالثبت و شرایط محل وقوع ملک وابسته است. دفترخانه پس از بررسی مدارک، هزینه رسمی و اقدامات لازم را اعلام میکند.
در صلح عمری برای مهریه، برخلاف وصیت، انتقال میتواند در زمان حیات انجام شود؛ بنابراین نباید آن را صرفاً وعده انتقال پس از فوت دانست. با این حال، حق انتفاع باید دقیقاً از نظر مدت، حدود استفاده، امکان اجارهدادن، پرداخت قبوض، تعمیرات و مالیاتها تعیین شود. در غیر این صورت، اختلاف میان مالک و دارنده حق انتفاع محتمل است.
صلح اصولاً عقدی لازم است و یک طرف بهتنهایی نمیتواند بدون وجود حق فسخ قراردادی یا سبب قانونی آن را برهم بزند. بنابراین درج شرط فسخ، خیار، حق بازگشت یا رضایت به انتقال بعدی باید با دقت انجام شود. همچنین اگر زوج پس از قرارداد دوباره بابت همان بخش از مهریه مطالبه یا ادعایی مطرح کند، متن سند و رسید تسویه اهمیت اساسی خواهد داشت.
فرض کنید مهریه زوجه ۵۰۰ سکه است و زوج مالک آپارتمانی با ارزش مورد توافق طرفین است. آنان در دفترخانه توافق میکنند که آپارتمان بابت ۳۰۰ سکه به زوجه صلح شود، اما حق سکونت زوج تا پایان عمر در سند باقی بماند. در این وضعیت، صلح عمری برای مهریه فقط نسبت به ۳۰۰ سکه اثر تسویه دارد و ۲۰۰ سکه دیگر، مگر آنکه جداگانه پرداخت یا بخشیده شود، باقی میماند. نتیجه نهایی به متن سند، ارزشگذاری مورد توافق و مدارک پرداخت وابسته است.
صلح عمری برای مهریه میتواند هم امنیت مالکیت زوجه را تأمین کند و هم امکان سکونت یا استفاده زوج را تا پایان عمر حفظ نماید. مهمترین اقدام، تنظیم سند رسمی با تعیین دقیق میزان مهریه تسویهشده، حق انتفاع، هزینهها، وضعیت بدهیهای ملک و شروط فسخ است. پیش از امضا نیز بررسی سند مالکیت و مشورت با وکیل یا سردفتر، از ادعاهای بعدی جلوگیری میکند.