آیا میتوان به جای تعیین یا پرداخت مهریه، ملکی را به همسر صلح کرد و همچنان حق فسخ داشت؟ بله؛ صلح عمری به جای مهریه با داشتن حق فسخ از نظر حقوقی امکانپذیر است، اما باید با رضایت زن، تنظیم سند معتبر و تعیین دقیق حدود مالکیت، منافع و حق فسخ انجام شود. در این روش، مالک میتواند عین ملک را به همسر منتقل کند و برای خود تا پایان عمر، حق استفاده از ملک را نگه دارد؛ بااینحال، توافق مبهم ممکن است موجب اختلاف درباره مالکیت، امکان فروش یا قابلیت مطالبه مهریه شود.
مهریه حقی مالی است که با وقوع عقد نکاح برای زن ایجاد میشود. بنابراین، جایگزین کردن ملک یا هر مال دیگری با مهریه، نیازمند توافق روشن زن و مرد است. اگر زن ملک را در قبال تمام یا بخشی از مهریه بپذیرد، باید در سند تصریح شود که انتقال انجامشده بابت کدام میزان از مهریه است و آیا پس از آن، زن نسبت به باقیمانده مهریه حقی دارد یا خیر.
صرف امضای یک نوشته عادی یا وعده انتقال ملک، معمولاً به معنای پرداخت مهریه نیست. همچنین اگر ارزش ملک کمتر از مهریه باشد، زن میتواند نسبت به بخش پرداختنشده ادعا داشته باشد؛ مگر اینکه ابراء یا توافق تسویه کامل، صریح و قابل اثبات باشد.
صلح، اصولاً عقدی لازم است و هیچیک از طرفین نمیتوانند بدون وجود مجوز قانونی یا قراردادی آن را برهم بزنند. به همین دلیل، حق فسخ باید بهطور مشخص در سند درج شود. بهتر است موارد زیر دقیقاً تعیین شود:
اگر حق فسخ بدون محدودیت زمانی و بدون تعیین تشریفات نوشته شود، ممکن است در تفسیر قرارداد اختلاف ایجاد شود. فسخ نیز با انصراف ساده یا اظهار شفاهی همیشه قابل اثبات نیست و معمولاً باید از طریق اظهارنامه و در صورت اختلاف، رسیدگی قضایی پیگیری شود.
در صلح عمری، معمولاً مالکیت عین ملک به همسر منتقل میشود، اما منافع آن تا پایان عمر مصالح یا شخص تعیینشده برای او باقی میماند. این دو مفهوم نباید با یکدیگر اشتباه شوند. مالک منافع میتواند در حدود قرارداد از ملک استفاده کند، ولی مالک عین، شخص دیگری است. قابلیت فروش ملک، اجاره دادن، سکونت، پرداخت هزینههای تعمیر و وضعیت بدهیهای احتمالی باید در سند روشن شود.
برای کاهش ریسک، مشخصات ثبتی ملک، ارزش مورد صلح، میزان مهریه تسویهشده، حق انتفاع عمری و حدود حق فسخ باید در سند رسمی درج شود. صلح عمری به جای مهریه با داشتن حق فسخ بدون تعیین این موارد، ممکن است به جای حل اختلاف، زمینه دعوای ابطال، الزام به تنظیم سند یا مطالبه مهریه را فراهم کند.
پیش از امضا باید احراز شود که مصالح مالک قانونی ملک است و ممنوعیت انتقال ندارد. اگر ملک در رهن، بازداشت یا متعلق به چند مالک باشد، رضایتها و تشریفات لازم باید جداگانه بررسی شود.
فرض کنید رضا برای تسویه مهریه، آپارتمان خود را با حق سکونت مادامالعمر به همسرش سارا صلح میکند و در سند مینویسد: صلح عمری به جای مهریه با داشتن حق فسخ، مشروط به اینکه سارا ملک را تا زمان حیات رضا منتقل نکند. اگر سارا برخلاف شرط، ملک را بفروشد، رضا میتواند با استناد به سند و مدارک انتقال، اعمال حق فسخ را اعلام کند؛ اما نتیجه نهایی به متن دقیق قرارداد، نحوه ثبت انتقال و تشخیص مرجع رسیدگی بستگی دارد.
این قرارداد میتواند ابزار مناسبی برای تأمین حق زن و حفظ منافع شوهر باشد، اما جایگزینی مهریه فقط با توافق شفاف و قابل اثبات معتبر است. پیش از امضا، ارزش ملک، آثار مالیاتی و ثبتی، مدت و دارنده حق فسخ و وضعیت مهریه باقیمانده را بررسی کنید. تنظیم رسمی و استفاده از متن تخصصی، از مهمترین راههای پیشگیری از اختلاف است.