آیا میتوان مالکیت خانه را به فرزند نابالغ منتقل کرد و همچنان تا پایان عمر از آن استفاده نمود؟ بله؛ صلح عمری و انتقال ملک به فرزند زیر سن قانونی از نظر حقوقی امکانپذیر است، مشروط بر اینکه اهلیت و سمت نماینده قانونی، رضایت واقعی، مدارک مالکیت و تشریفات ثبت رسمی رعایت شود. در این روش، مالک میتواند عین ملک را به فرزند منتقل کند و حق سکونت یا انتفاع خود را تا پایان عمر نگه دارد.
در صلح عمری، انتقال مالکیت معمولاً در زمان تنظیم سند انجام میشود، اما مصالح برای مدت عمر خود حق استفاده از ملک را حفظ میکند. بنابراین، این اقدام با وصیت تفاوت دارد؛ زیرا وصیت اصولاً برای پس از فوت اثر میگذارد و محدودیتهای خاص خود را دارد. هبه نیز ممکن است بدون حفظ حق انتفاع انجام شود و شرایط رجوع یا قبض در آن اهمیت پیدا کند. در سند صلح باید دقیقاً مشخص شود که حق سکونت، اجارهدادن، دریافت منافع یا سایر اختیارات تا چه زمانی و برای چه کسی باقی میماند.
نابالغ میتواند مالک مال باشد، اما شخصاً اختیار کامل انجام معامله و اداره مستقل آن را ندارد. پذیرش صلح و امضای اسناد از طرف او باید توسط ولی قهری یا نماینده قانونی مجاز انجام شود. ولی قهری معمولاً پدر یا جد پدری است؛ در نبود یا عدم صلاحیت آنان، موضوع نمایندگی ممکن است تابع تصمیم مرجع قضایی و مقررات مربوط به قیمومت باشد.
اگر ولی قهری در معامله با فرزند تعارض منافع داشته باشد، مانند وضعیتی که بخشی از ملک متعلق به خود اوست یا معامله به زیان کودک تنظیم میشود، استفاده از نماینده مستقل و بررسی قضایی اهمیت پیدا میکند. صرف امضای والدین همیشه برای بیاعتبار شدن ایرادهای معامله کافی نیست و مصلحت طفل باید قابل دفاع باشد.
بهتر است پیش از امضا، متن سند از نظر بدهی، رهن، مالیات، حقوق اشخاص ثالث و امکان انتقال بعدی بررسی شود. توافق شفاهی یا نوشته عادی، بهویژه درباره ملک ثبتشده، امنیت سند رسمی را ندارد و میتواند زمینه اختلاف و دعوای اثبات یا ابطال ایجاد کند.
فرض کنید مادری مالک یک واحد مسکونی است و قصد دارد آن را به پسر دوازدهساله خود منتقل کند، اما تا پایان عمر در خانه بماند. در صلح عمری و انتقال ملک به فرزند زیر سن قانونی، دفترخانه میتواند مالکیت را به نام فرزند و حق انتفاع عمری را برای مادر ثبت کند. ولی قانونی باید از طرف کودک سند را بپذیرد. اگر مادر بعداً ادعا کند که حق سکونت او در سند درج نشده، نتیجه دعوا به متن سند و دلایل موجود بستگی دارد؛ بنابراین درج روشن این حق ضروری است.
انتقال قطعی ممکن است اختیار فروش یا وثیقهگذاری را از والدین بگیرد و پس از فوت مصالح، اصل مالکیت همچنان متعلق به فرزند باشد. همچنین، اگر شرطهای مبهم، صوری یا برخلاف قانون درج شود، احتمال اختلاف با سایر ورثه یا طلبکاران افزایش مییابد. صلح عمری و انتقال ملک به فرزند زیر سن قانونی باید با هدف واقعی، ارزشگذاری قابل توجیه و بررسی وضعیت مالی طرفین انجام شود؛ زیرا عنوان صلح بهتنهایی مانع رسیدگی به ادعای صوری بودن یا تضییع حق اشخاص دیگر نیست.
این قرارداد میتواند همزمان انتقال مالکیت به کودک و حفظ منافع مادامالعمر والد را فراهم کند. بااینحال، سمت نماینده، مصلحت نابالغ، وضعیت ثبتی ملک و عبارتهای دقیق سند تعیینکننده اعتبار و آثار آن هستند. پیش از امضا، بررسی اختصاصی سند و شرایط خانوادگی توسط دفترخانه و مشاور حقوقی ضروری است.