اگر مستأجر اجارهبها را در موعد مقرر نپردازد، موجر چه اقدامی میتواند انجام دهد؟ پاسخ این است که ضمانت اجرای عدم پرداخت اجاره بها میتواند شامل مطالبه اجور معوق، مطالبه خسارت، فسخ قرارداد در صورت وجود شرط قراردادی و در شرایط لازم، درخواست تخلیه ملک باشد. نوع اقدام به متن اجارهنامه، مدت تأخیر، وضعیت ودیعه و نوع رابطه استیجاری بستگی دارد.
مطابق قواعد عمومی اجاره، مستأجر مکلف است اجارهبها را در زمان و شیوهای که در قرارداد تعیین شده پرداخت کند. تأخیر در پرداخت، معمولاً موجب ایجاد دین برای مستأجر میشود و موجر میتواند اجارههای عقبافتاده را مطالبه کند. اگر در قرارداد برای تأخیر، وجه التزام تعیین شده باشد، مطالبه آن نیز با رعایت مفاد قرارداد امکانپذیر است.
با این حال، صرف نپرداختن اجارهبها همیشه به معنای تخلیه فوری نیست. برای تخلیه، باید مبنای قانونی یا قراردادی آن وجود داشته باشد و تشریفات مرجع صالح نیز رعایت شود. بنابراین، ضمانت اجرای عدم پرداخت اجاره بها را نباید با حق خودسرانه موجر برای تغییر قفل، قطع انشعاب یا خارج کردن وسایل مستأجر اشتباه گرفت؛ چنین اقداماتی میتواند مسئولیت حقوقی و حتی کیفری ایجاد کند.
موجر باید رابطه استیجاری و میزان بدهی را تا حد امکان مستند کند. مدارک مهم معمولاً عبارتاند از:
اگر مستأجر مدعی پرداخت نقدی، تهاتر یا توافق جدید باشد، اثبات این ادعا به مدارک و قرائن بستگی دارد. ارسال اظهارنامه نیز برای اعلام بدهی و مطالبه رسمی مفید است، اما بهتنهایی جایگزین قرارداد یا دلیل پرداخت نیست.
اگر قرارداد صراحتاً مقرر کرده باشد که در صورت عدم پرداخت یک یا چند قسط، موجر حق فسخ یا درخواست تخلیه دارد، این شرط در ارزیابی دعوا اهمیت زیادی دارد. در نبود چنین شرطی، موجر اصولاً میتواند اجارههای معوق را مطالبه کند؛ اما تخلیه نیازمند بررسی مدت قرارداد، پایان مدت، شرایط قانونی رابطه استیجاری و مقررات حاکم بر قرارداد است.
در اجارهنامههای رسمی، بسته به موضوع، امکان مراجعه به اجرای ثبت مطرح میشود. در قراردادهای عادی، معمولاً باید از مسیر مرجع قضایی یا مرجع صالح مربوط به تخلیه و مطالبه وجه اقدام کرد. انتخاب نادرست خواسته، مانند طرح تخلیه بدون توجه به شرط فسخ یا پایان مدت، ممکن است رسیدگی را طولانیتر کند.
فرض کنید سارا واحدی را برای یک سال اجاره داده و مستأجر سه ماه، هر ماه ۱۵ میلیون تومان، پرداخت نکرده است. در این وضعیت، ضمانت اجرای عدم پرداخت اجاره بها ابتدا میتواند مطالبه ۴۵ میلیون تومان اجاره معوق، بهعلاوه خسارت قابل مطالبه طبق قرارداد باشد. اگر در قرارداد شرط شده باشد که تأخیر سهماهه موجب حق فسخ است، سارا میتواند با ارائه قرارداد و دلایل عدم پرداخت، فسخ و تخلیه را نیز مطرح کند؛ اما نتیجه نهایی به متن شرط، وضعیت ودیعه و دفاع مستأجر بستگی دارد.
مستأجر باید رسید پرداخت، اسناد واریز، توافقهای کتبی، دلیل وجود عیب مؤثر در ملک یا هر مدرکی را که پرداخت یا کاهش تعهد را نشان میدهد ارائه کند. ودیعه نیز خودبهخود جایگزین اجارهبهای ماهانه نیست، مگر اینکه چنین توافقی میان طرفین وجود داشته باشد. در پایان، بهترین اقدام، بررسی دقیق قرارداد، محاسبه بدهی واقعی و ارسال یا پاسخگویی رسمی به اظهارنامه است؛ زیرا ضمانت اجرای عدم پرداخت اجاره بها بر اساس شرایط هر پرونده تعیین میشود و اقدام خودسرانه هیچیک از طرفین را مصون از مسئولیت نمیکند.