اگر کارفرما یا دستگاه اداری مزایای قانونی مادران شاغل را اجرا نکند، چه اقدامی ممکن است؟ پاسخ این است که عدم استفاده از مزایای مادران شاغل همیشه به معنای صرفنظر کردن از حق نیست؛ گاهی ناشی از بیاطلاعی، ثبت نشدن درخواست یا مخالفت غیرقانونی کارفرماست و میتوان با ارائه مدارک، درخواست کتبی و مراجعه به مرجع صالح، موضوع را پیگیری کرد. نوع مزایا به وضعیت استخدامی، سن کودک، نوع کار و مقررات محل خدمت بستگی دارد.
مهمترین حمایتها ممکن است شامل مرخصی زایمان، فرصت شیردهی، امکان استفاده از تسهیلات مربوط به نگهداری کودک، تغییر یا انعطاف در ساعات کار و حمایتهای پیشبینیشده برای کارکنان دستگاههای دولتی باشد. با این حال، همه این موارد برای هر شخص یکسان نیست. کارمند دولت، کارگر مشمول قانون کار، شاغل بخش خصوصی و فرد قراردادی ممکن است از مقررات متفاوتی تبعیت کنند.
مرخصی زایمان معمولاً به ارائه گواهی پزشکی، اسناد تولد و ثبت درخواست اداری یا بیمهای نیاز دارد. فرصت شیردهی نیز با توجه به مقررات مربوط، وضعیت مادر و کودک و نوع محل کار قابل بررسی است. بنابراین نباید صرفاً بر اساس اظهارات شفاهی مدیر یا همکاران، از حقی که احتمالاً قابل مطالبه است صرفنظر کرد.
باید میان «استفاده نکردن» و «اسقاط حق» تفاوت گذاشت. اگر مادر بهطور آگاهانه و با درخواست روشن از مزیتی استفاده نکند، اثبات مطالبه بعدی ممکن است دشوار شود؛ اما سکوت، بیاطلاعی یا مخالفت کارفرما لزوماً اسقاط حق محسوب نمیشود. در موضوعاتی مانند مرخصی، شیردهی یا کاهش ساعت کار، زمان درخواست و مقررات اختصاصی اهمیت دارد و ممکن است برای استفاده از مزایا، مهلت یا تشریفات اداری وجود داشته باشد.
عدم استفاده از مزایای مادران شاغل همچنین نباید باعث تبعیض در پرداخت حقوق، ارزیابی شغلی، تمدید قرارداد یا ادامه همکاری شود. اگر کارفرما به دلیل بارداری، زایمان یا مطالبه حق قانونی، فشار شغلی ایجاد کند، موضوع میتواند از جهت نقض مقررات کار و تبعیض قابل بررسی باشد؛ البته نتیجه نهایی به قرارداد، اسناد و نحوه رفتار طرفین بستگی دارد.
اقدام مؤثر معمولاً با ثبت درخواست مکتوب آغاز میشود. در متن درخواست، مزیت مورد مطالبه، تاریخ شروع، وضعیت استخدامی و اسناد مربوط به کودک را روشن کنید و رسید دریافت نمایید. مدارک زیر میتواند مفید باشد:
کارگر بخش خصوصی معمولاً باید ابتدا از اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل کار پیگیری کند. کارمند دستگاه دولتی ممکن است از واحد منابع انسانی، بازرسی، هیئتهای رسیدگی اداری یا دیوان عدالت اداری، حسب مورد، استفاده کند. انتخاب مرجع به نوع استخدام و خواسته دقیق بستگی دارد؛ بنابراین ثبت شکایت در مرجع اشتباه میتواند زمان رسیدگی را طولانی کند.
فرض کنید کارمندی پس از بازگشت از مرخصی زایمان، درخواست استفاده از زمان شیردهی را بهصورت کتبی ارائه میکند، اما مدیر بدون ذکر دلیل آن را نمیپذیرد و در نتیجه از حقوق او کسر میشود. در این وضعیت، عدم استفاده از مزایای مادران شاغل ممکن است ناشی از ممانعت کارفرما باشد، نه انصراف کارمند. او باید درخواست، گواهیهای مربوط و فیش حقوقی را نگهداری و ابتدا اعتراض اداری ثبت کند. در صورت حل نشدن اختلاف، مرجع صالح با بررسی مقررات حاکم و مدارک، درباره الزام به رعایت حق یا جبران آثار مالی تصمیم میگیرد.
درخواستها را شفاهی مطرح نکنید، نسخه مدارک را نگه دارید و پیش از پایان مرخصی، وضعیت بازگشت به کار و مزایای قابل استفاده را از واحد اداری بپرسید. عدم استفاده از مزایای مادران شاغل گاهی نتیجه ناآگاهی از تفاوت مقررات بخش خصوصی و دولتی است؛ مشورت با کارشناس حقوق کار پیش از امضای هر رضایتنامه یا توافق، از تضییع حقوق آینده جلوگیری میکند.