آیا اگر داور در رأی خود به تمدید مهلت داوری اشاره نکرده باشد، رأی خودبهخود باطل است؟ خیر؛ عدم اشاره به تمدید مهلت داوری در رای صادره بهتنهایی موجب بیاعتباری رأی نیست، اما اگر تمدید مهلت قابل اثبات نباشد یا رأی پس از پایان مهلت قانونی و قراردادی صادر شده باشد، میتواند از جهات مهم اعتراض و درخواست ابطال رأی داوری محسوب شود.
مدت داوری ممکن است در قرارداد یا توافقنامه داوری مشخص شده باشد یا بر اساس مقررات قانونی تعیین شود. آغاز این مدت نیز به شرایطی مانند قبول داوری، ابلاغ موضوع اختلاف و تحویل مدارک مرتبط است. تمدید مهلت معمولاً باید با توافق طرفین، تصمیم مرجع صالح در موارد قانونی، یا سندی معتبر که رضایت طرفین را نشان دهد، احراز شود.
توافق شفاهی درباره تمدید، در صورت اختلاف، اثبات دشوارتری دارد؛ بااینحال، پیامهای مکتوب، صورتجلسه، لایحه طرفین یا رفتارهایی که ادامه رسیدگی را با اطلاع از پایان مهلت نشان میدهد، ممکن است در ارزیابی دادگاه مؤثر باشد. بنابراین، رأی داور تنها سند قابل بررسی نیست و سوابق کامل رسیدگی اهمیت دارد.
رأی داور باید در حدود اختیار، موضوع توافق و مهلت مقرر صادر شود. اگر داور در متن رأی درباره تمدید توضیح نداده باشد، دادگاه هنگام رسیدگی به اعتراض میتواند اسناد و قرائن خارج از رأی را نیز بررسی کند. در نتیجه، عدم اشاره به تمدید مهلت داوری در رای صادره زمانی خطرناکتر است که هیچ نوشته، صورتجلسه یا رفتار روشن و قابل استنادی برای اثبات تمدید وجود نداشته باشد.
در مقابل، اگر توافق تمدید پیش از پایان مهلت انجام شده باشد و اصل آن با سند معتبر ثابت شود، سکوت رأی درباره تمدید معمولاً بهتنهایی برای ابطال کافی نیست. البته تشخیص نهایی به متن قرارداد، تاریخ قبول داوری، زمان ابلاغها و محتوای توافق طرفین بستگی دارد.
مهلت اعتراض به رأی داور باید با دقت محاسبه شود. در دعاوی داخلی، درخواست ابطال معمولاً باید در مهلت قانونی پس از ابلاغ رأی مطرح شود؛ بنابراین نباید منتظر دریافت توضیح از داور یا اصلاح احتمالی رأی ماند. مرجع رسیدگی نیز بر اساس مقررات صلاحیت، دادگاهی است که دعوا در آن مطرح شده یا صلاحیت رسیدگی به اصل اختلاف را دارد.
فرض کنید شرکت «الف» و «ب» در قرارداد خود داوری سهماهه را پیشبینی کردهاند. دو هفته پیش از پایان مهلت، طرفین در صورتجلسهای رسیدگی را برای دو ماه دیگر تمدید میکنند، اما داور در رأی نهایی به این صورتجلسه اشاره نمیکند. در این وضعیت، عدم اشاره به تمدید مهلت داوری در رای صادره لزوماً رأی را باطل نمیکند؛ زیرا شرکت «ب» میتواند صورتجلسه را ارائه دهد.
اما اگر صورتجلسه امضا نشده باشد، تاریخ آن پس از پایان مهلت اولیه باشد و هیچ دلیل دیگری بر تمدید وجود نداشته باشد، شرکت معترض میتواند استدلال کند رأی خارج از مهلت صادر شده است. نتیجه به اعتبار ادله و برداشت دادگاه از رفتار طرفین وابسته خواهد بود.
برای پیشگیری از اختلاف، تمدید مهلت باید پیش از پایان مدت، بهصورت کتبی و با تعیین تاریخ دقیق انجام شود و داور نیز بهتر است مبنای صلاحیت و تمدید را در مقدمه رأی ذکر کند. بااینحال، عدم اشاره به تمدید مهلت داوری در رای صادره نقصی قابل بررسی است، نه دلیل قطعی بطلان. تصمیم درست نیازمند تطبیق تاریخها، متن شرط داوری و مدارک تمدید با مقررات مربوط است.