اگر موجر پس از توافق و دریافت ودیعه یا اجارهبها، قرارداد یا مغازه را تحویل ندهد چه باید کرد؟ در وضعیت عدم تحویل اجاره نامه و مغازه، مستأجر باید ابتدا تعهدات انجامشده و زمان تحویل را مستند کند و سپس با ارسال اظهارنامه و، در صورت بینتیجه بودن، طرح دعوای مناسب، اجرای تعهد یا جبران خسارت را پیگیری کند. نوع اقدام به متن توافق، پرداختهای انجامشده و مقررات حاکم بر محل بستگی دارد.
تحویل اجارهنامه به معنای ارائه نسخه امضاشده قرارداد به مستأجر است؛ اما تحویل مغازه یعنی فراهم کردن امکان تصرف واقعی و شروع استفاده از ملک. ممکن است قرارداد امضا شده باشد ولی کلید تحویل نشود، یا مستأجر کلید را گرفته باشد اما موجر از ارائه نسخه قرارداد خودداری کند. این دو تعهد جداگانهاند و برای هرکدام باید دلیل مناسب ارائه شود.
اگر توافق فقط شفاهی بوده باشد، اصل رابطه اجاره لزوماً باطل تلقی نمیشود، اما اثبات مفاد آن دشوارتر خواهد بود. در اجارههای تجاری، تاریخ قرارداد، وضعیت سرقفلی، کاربری ملک و قانون حاکم اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اجارههای مشمول مقررات قدیمی اماکن تجاری ممکن است با قراردادهای تابع قانون روابط موجر و مستأجر سال ۱۳۷۶ تفاوت داشته باشند.
در پروندههای مربوط به عدم تحویل اجاره نامه و مغازه، دادگاه معمولاً به مجموعه دلایل توجه میکند، نه صرفاً ادعای یکی از طرفین. مدارک مهم عبارتاند از:
پرداخت پول بهتنهایی همیشه اثباتکننده تمام مفاد اجاره نیست؛ بنابراین بهتر است موضوع پرداخت، مدت اجاره، مبلغ ودیعه و تعهد به تحویل در رسید یا پیامها روشن باشد.
گام نخست، ارسال اظهارنامهای دقیق است که در آن، تاریخ توافق، مبالغ پرداختی، موعد تحویل و مهلت منطقی برای انجام تعهد نوشته شود. مستأجر باید در اظهارنامه آمادگی خود را برای پرداخت باقیمانده تعهدات اعلام کند و از طرح مطالب متناقض بپرهیزد.
در ادامه، بسته به مدارک، میتوان درخواست الزام موجر به تحویل مورد اجاره و ارائه سند یا قرارداد مورد تعهد را مطرح کرد. اگر اجرای تعهد ممکن نباشد یا تخلف اساسی باشد، فسخ قرارداد و استرداد وجوه پرداختی و مطالبه خسارت نیز ممکن است مطرح شود؛ اما پذیرش آن به مفاد قرارداد، اثبات تخلف و رابطه مستقیم خسارت با رفتار موجر بستگی دارد. اجرتالمثل، هزینه جابهجایی یا خسارت از دست رفتن منفعت، خودکار و قطعی نیست و باید قابل اثبات باشد.
فرض کنید سارا برای یک مغازه، مبلغی به عنوان ودیعه پرداخت و در رسید قید شده است که تحویل در اول ماه انجام میشود. موجر در موعد مقرر از تحویل کلید و نسخه قرارداد خودداری میکند و ملک را نیز به شخص دیگری واگذار میکند. سارا با استناد به رسید، پیامهای طرفین و اظهارنامه، میتواند موضوع عدم تحویل اجاره نامه و مغازه را پیگیری کند. نتیجه دعوا به اثبات توافق نخست، اعتبار واگذاری دوم و امکان اجرای قرارداد بستگی دارد؛ بنابراین نمیتوان بدون بررسی اسناد، موفقیت قطعی یا میزان خسارت را اعلام کرد.
خواسته باید دقیق انتخاب شود: الزام به تحویل، الزام به ارائه یا تنظیم سند مورد توافق، فسخ، استرداد وجه و خسارت، هرکدام شرایط متفاوتی دارند. مرجع صالح نیز با توجه به نوع خواسته، ارزش آن و مقررات جاری تعیین میشود. ثبت قرارداد در سامانه یا بنگاه، جایگزین بررسی اصل مالکیت و اختیار موجر برای اجاره دادن نیست.
در عدم تحویل اجاره نامه و مغازه، حفظ رسیدها، ارسال اظهارنامه و اقدام سریع اهمیت دارد. مستأجر نباید بدون بررسی قرارداد، از پرداختهای بعدی یا تخلیه صرفنظر کند؛ بلکه باید با مشاوره حقوقی، تعهد قابل اثبات و خواسته متناسب با مدارک خود را انتخاب کند.