اگر مستأجر پس از پایان قرارداد یا فسخ قانونی ملک را تحویل ندهد، چه اقدامی باید کرد؟ در وضعیت عدم تخلیه ملک اجاره ای، موجر باید با توجه به تاریخ پایان اجاره، مفاد قرارداد و علت مطالبه تخلیه، از طریق مرجع قضایی صالح درخواست صدور دستور تخلیه یا طرح دعوای تخلیه کند؛ تخلیه خودسرانه، قطع آب و برق یا خارج کردن وسایل مستأجر قانونی نیست و میتواند مسئولیت ایجاد کند.
پایان مدت اجاره، یکی از روشنترین مبانی مطالبه تخلیه است؛ اما اگر مدت قرارداد هنوز باقی باشد، موجر اصولاً نمیتواند صرفاً به دلیل تغییر نظر خود، تخلیه فوری بخواهد. در این حالت باید وجود یکی از جهات قانونی یا قراردادی مانند پرداخت نشدن اجارهبها، استفاده برخلاف توافق، ورود خسارت جدی، انتقال ملک به دیگری برخلاف قرارداد یا تحقق شرط فسخ اثبات شود. بنابراین، عدم تخلیه ملک اجاره ای پیش از پایان مدت، بهتنهایی برای صدور حکم کافی نیست و مفاد قرارداد اهمیت اساسی دارد.
دستور تخلیه معمولاً برای قرارداد اجارهای مطرح میشود که مدت آن بهطور روشن پایان یافته و شرایط شکلی لازم را دارد. در مقابل، هرگاه درباره اعتبار قرارداد، مالکیت، فسخ، میزان بدهی یا وجود حق سرقفلی اختلاف جدی باشد، معمولاً رسیدگی قضایی و صدور حکم لازم میشود. تفاوت این دو مسیر در سرعت، تشریفات و امکان دفاع مستأجر است؛ به همین دلیل انتخاب عنوان درست درخواست اهمیت دارد. وجود قرارداد کتبی، امضای طرفین، مشخص بودن مدت و دلایل پرداخت اجارهبها، روند رسیدگی را قابل ارزیابیتر میکند.
موجر باید مدارک خود را متناسب با علت تخلیه آماده کند. مدارک رایج عبارتاند از:
صرف ادعای مالک کافی نیست و باید رابطه استیجاری، پایان مدت یا تخلف مستأجر اثبات شود. همچنین اگر مبلغ ودیعه نزد موجر است، نحوه استرداد یا تودیع آن باید همزمان با اجرای تخلیه مورد توجه قرار گیرد.
فرض کنید سارا یک واحد مسکونی را برای یک سال اجاره داده و قرارداد در پایان شهریور تمام شده است. مستأجر با وجود دریافت اظهارنامه و توافق نکردن درباره تمدید، همچنان در ملک مانده و اجاره ماههای بعد را نیز پرداخت نکرده است. در این وضعیت، عدم تخلیه ملک اجاره ای میتواند مبنای درخواست تخلیه پس از پایان مدت باشد؛ بااینحال، مرجع رسیدگی قرارداد، وضعیت ودیعه و مدارک ابلاغ را بررسی میکند. اگر مستأجر ادعا کند قرارداد تمدید شده یا موجر با دریافت اجاره بعدی تمدید ضمنی را پذیرفته است، نتیجه پرونده به مدارک و رفتار طرفین وابسته خواهد بود.
مستأجر پس از پایان قانونی رابطه اجاره باید ملک را در حدود تعهدات قراردادی تحویل دهد و اجرتالمثل مدت تصرف پس از پایان قرارداد ممکن است از او مطالبه شود. این مبلغ با اجارهبهای قراردادی یکی نیست و تعیین آن میتواند به نظر کارشناس و شرایط ملک وابسته باشد. از سوی دیگر، موجر حق ندارد برای فشار آوردن به مستأجر، قفل را عوض کند، وسایل را بیرون بگذارد یا انشعابات را قطع کند. اختلاف درباره خسارت یا بدهی نیز مجوز تصرف شخصی نیست و باید از مسیر قانونی پیگیری شود.
پیش از هر اقدام، تاریخ دقیق پایان قرارداد، شرط تمدید، شیوه پرداخت ودیعه و وضعیت تحویل کلید را بررسی کنید. ارسال اظهارنامه رسمی، ثبت درخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و نگهداری اسناد ابلاغ، از اقدامات مهم است. مستأجر نیز در صورت ادعای تمدید، پرداخت اجاره یا وجود ایراد در ملک باید اسناد خود را ارائه کند. زمان رسیدگی عملی ثابت نیست و به کامل بودن مدارک، نوع درخواست، حجم پروندههای مرجع و وجود اختلاف درباره قرارداد بستگی دارد.
در پرونده عدم تخلیه ملک اجاره ای، نخست باید مشخص شود مدت اجاره پایان یافته یا تخلفی قابل اثبات رخ داده است. سپس با مدارک کامل، مسیر مناسب یعنی درخواست تخلیه یا دعوای حقوقی انتخاب میشود. رعایت حقوق متقابل، تعیین تکلیف ودیعه و پرهیز از اقدام خودسرانه، احتمال خسارت و پیچیدهتر شدن پرونده را کاهش میدهد.