آیا اگر خریدار برای دریافت سند یا حضور در دفترخانه زمان مشخصی تعیین نکرده باشد، معامله بیاعتبار میشود؟ خیر؛ در حالت معمول، عدم تعیین مهلت دریافت سند توسط خریدار و اعتبار قرارداد را بهخودیخود از بین نمیبرد و اصل معامله، در صورت وجود شرایط قانونی، معتبر باقی میماند. با این حال، ابهام زمانی میتواند اجرای تعهد، مطالبه خسارت و تشخیص مقصر را دشوار کند؛ بنابراین باید از مفاد قرارداد، عرف، آمادگی فروشنده و رفتار دو طرف برای تعیین موعد استفاده کرد.
اعتبار قرارداد فقط به درج مهلت دریافت سند وابسته نیست. اگر طرفین درباره ملک، مبلغ، عوضین و سایر ارکان اساسی توافق کرده و قرارداد با قصد و رضای معتبر منعقد شده باشد، ننوشتن تاریخ مراجعه خریدار معمولاً موجب بطلان نیست. مهلت، بیشتر به مرحله اجرای تعهد مربوط میشود، نه اصل شکلگیری قرارداد.
با وجود این، باید میان «اعتبار معامله» و «امکان الزام فوری به انجام تعهد» تفاوت گذاشت. ممکن است قرارداد معتبر باشد، اما برای مطالبه خسارت تأخیر یا اثبات تخلف، ابتدا لازم باشد موعد از طریق توافق، عرف معامله یا مطالبه رسمی روشن شود. اگر سند هنوز آماده نباشد یا فروشنده مالک رسمی نباشد، تأخیر خریدار بهتنهایی مسئولیت فروشنده را از بین نمیبرد.
فروشنده اصولاً باید مقدمات انتقال رسمی را فراهم کند؛ از جمله رفع موانع ثبتی، پرداخت بدهیهای مربوط به انتقال در حدود قرارداد و حضور در دفترخانه، مگر آنکه توافق معتبر دیگری وجود داشته باشد. خریدار نیز باید ثمن را طبق قرارداد بپردازد، مدارک لازم را ارائه کند و برای امضای سند همکاری داشته باشد. در چنین وضعی، عدم تعیین مهلت دریافت سند توسط خریدار و اعتبار به این معنا نیست که خریدار میتواند بدون محدودیت زمانی از اجرای تعهد خودداری کند.
برای پیشگیری از اختلاف، فروشنده میتواند اظهارنامهای رسمی ارسال و تاریخ، ساعت و دفترخانه پیشنهادی را اعلام کند. خریدار نیز اگر سند آماده نیست یا مانعی از سوی فروشنده وجود دارد، باید پاسخ مستند بدهد. گواهی عدم حضور، رسید پرداخت، پیامهای معتبر، اظهارنامه و مفاد قرارداد میتوانند در تشخیص آمادگی یا تخلف هر طرف مؤثر باشند.
صرف ارسال اظهارنامه، بهتنهایی اثبات نمیکند که فرستنده کاملاً آماده اجرای تعهد بوده است. دادگاه معمولاً مجموعه اسناد، مفاد قرارداد و امکان واقعی انتقال را بررسی میکند. همچنین باید مشخص شود خواسته، الزام به تنظیم سند رسمی است یا مطالبه خسارت، وجه التزام، استرداد ثمن یا فسخ؛ زیرا شرایط اثبات هرکدام یکسان نیست.
فرض کنید مریم آپارتمانی را به علی میفروشد و در قرارداد فقط نوشته میشود «پس از آماده شدن مدارک، سند منتقل خواهد شد»؛ اما تاریخ مشخصی برای حضور علی درج نمیشود. مریم بعداً پایانکار و مفاصاحساب را تهیه و طی اظهارنامه، علی را به دفترخانه دعوت میکند. علی بدون عذر موجه حاضر نمیشود و سپس ادعا میکند چون مهلتی تعیین نشده، قرارداد اعتبار ندارد. در این وضعیت، عدم تعیین مهلت دریافت سند توسط خریدار و اعتبار لزوماً ادعای علی را تأیید نمیکند؛ دادگاه ممکن است قرارداد را معتبر بداند، آمادگی مریم و تخلف احتمالی علی را بررسی کند و درباره خسارت یا الزام به انجام تعهد، بر اساس مدارک تصمیم بگیرد.
عدم تعیین مهلت دریافت سند توسط خریدار و اعتبار دو موضوع جداگانهاند: نبودن موعد معمولاً معامله را باطل نمیکند، اما میتواند اجرای تعهد و مطالبه خسارت را پیچیده سازد. بهترین اقدام، تعیین موعد کتبی، ارسال اظهارنامه روشن، حضور مستند در دفترخانه و نگهداری مدارک پرداخت و مکاتبات است. پیش از طرح دعوا نیز باید متن کامل قرارداد و وضعیت ثبتی ملک بررسی شود؛ زیرا نتیجه نهایی به تعهدات طرفین و دلایل موجود وابسته است.