اگر شوهر توان پرداخت مهریه را نداشته باشد، آیا امکان جلوگیری از فشار اجرایی و پرداخت قسطی وجود دارد؟ بله؛ در صورت اثبات عدم توانایی پرداخت مهریه، زوج میتواند با ارائه دادخواست اعسار، تقسیط بدهی و در شرایط قانونی جلوگیری از بازداشت را درخواست کند. تشخیص اعسار و میزان اقساط با توجه به درآمد، دارایی، هزینههای ضروری زندگی و مدارک پرونده انجام میشود و صرف ادعای نداشتن پول کافی نیست.
اعسار یعنی شخص، جز در حد مستثنیات دین، مالی برای پرداخت یکجای دین ندارد یا دسترسی مؤثر به آن ندارد. اعسار با ورشکستگی تفاوت دارد؛ ورشکستگی اصولاً درباره تاجر مطرح میشود، اما اعسار نسبت به اشخاص عادی نیز قابل طرح است. همچنین ناتوانی از پرداخت یکجای مهریه الزاماً به معنای معافیت کامل از دین نیست؛ معمولاً نتیجه، تعیین پیشقسط و اقساط متناسب با توان مالی است.
دادگاه برای احراز عدم توانایی پرداخت مهریه، وضعیت واقعی مالی زوج را بررسی میکند. فهرست داراییها، حسابهای بانکی، خودرو، ملک، سهام، شغل، درآمد، هزینههای ضروری و نقلوانتقالهای مالی میتواند در تصمیم دادگاه اثرگذار باشد. شهادت شهود نیز در موارد قانونی اهمیت دارد، اما شاهد باید از وضعیت معیشتی و مالی زوج اطلاع کافی داشته باشد، نه اینکه صرفاً اظهارات او را تکرار کند.
مدارک دقیق با توجه به پرونده متفاوت است، اما معمولاً تهیه موارد زیر مفید خواهد بود:
پنهان کردن مال، اعلام ناقص دارایی یا انتقال صوری اموال میتواند اعتبار ادعا را از بین ببرد و حتی مسئولیت قانونی جداگانه ایجاد کند. بنابراین، صداقت در صورت اموال اهمیت اساسی دارد.
بر اساس مقررات حمایت خانواده، ضمانت اجرای حبس نسبت به میزان مقرر قانونی مهریه با محدودیتهایی همراه است و نسبت به مازاد، اصل بر پیگیری از محل داراییهای زوج است. این موضوع به معنای بخشیده شدن مازاد مهریه نیست. اگر زوج مالی معرفی شود، امکان توقیف آن وجود دارد؛ بنابراین تصور اینکه مهریه بالاتر از میزان قانونی قابل مطالبه نیست، اشتباه است. نوع سکه، وضعیت پرداختشده یا باقیمانده و شیوه اقدام زوجه نیز باید جداگانه بررسی شود.
فرض کنید علی، کارمند قراردادی، به پرداخت ۳۰۰ سکه محکوم شده و ملکی به نام او نیست؛ اما حقوق ثابت، خودرو و هزینه نگهداری دو فرزند دارد. او با ارائه فهرست دارایی، فیش حقوقی، اجارهنامه و شهادت دو فرد مطلع، عدم توانایی پرداخت مهریه را مطرح میکند. دادگاه ممکن است پس از بررسی حسابها و استعلام دارایی، با پرداخت پیشقسط و اقساط ماهانه موافقت کند؛ اما نتیجه قطعی نیست و وجود خودرو، درآمد واقعی یا انتقال اموال میتواند تصمیم را تغییر دهد.
زوج باید پس از ابلاغ اجراییه، بدون تأخیر مدارک خود را جمعآوری و دادخواست اعسار را در مرجع صالح ثبت کند. مهلتها و آثار آن به نحوه ابلاغ و مرحله اجرای پرونده بستگی دارد؛ در برخی وضعیتها اقدام در مهلت قانونی میتواند برای جلوگیری از بازداشت اهمیت داشته باشد. ثبت دادخواست، بهتنهایی همیشه عملیات اجرایی را متوقف نمیکند و ممکن است درخواست تأمین، معرفی کفیل یا وثیقه نیز مطرح شود.
عدم توانایی پرداخت مهریه باید با دلیل و اطلاعات کامل اثبات شود. اعسار، راهی برای تنظیم پرداخت متناسب با توان مالی است، نه حذف خودکار مهریه. بررسی دقیق اجراییه، تنظیم درست صورت اموال و استفاده از مشاوره حقوقی پیش از پایان مهلتهای قانونی، احتمال تصمیم مناسبتر و جلوگیری از اشتباهات پرهزینه را افزایش میدهد.