اگر مستاجر اجاره ماهانه را نپردازد، مالک چه اقدامی میتواند انجام دهد؟ در پاسخ باید گفت عدم پرداخت اجاره بها توسط مستاجر میتواند برای موجر حق مطالبه اجور معوقه و، با توجه به مفاد قرارداد و شرایط قانونی، حق درخواست تخلیه یا فسخ اجاره ایجاد کند؛ اما نتیجه پرونده به متن قرارداد، سررسیدها، مدارک پرداخت و نوع رابطه استیجاری وابسته است. مالک نباید شخصاً قفل ملک را عوض کند یا وسایل مستاجر را بیرون بگذارد، زیرا چنین اقدامی ممکن است موجب مسئولیت حقوقی یا کیفری شود.
اجارهبها دینی است که مستاجر باید در موعد توافقشده پرداخت کند. تأخیر در پرداخت، علاوه بر ایجاد بدهی، ممکن است مشمول وجه التزام قراردادی یا خسارت تأخیر شود؛ البته مطالبه این موارد به وجود شرط معتبر و احراز شرایط آن بستگی دارد. اگر قرارداد برای تأخیر، حق فسخ یا تخلیه پیشبینی کرده باشد، موجر میتواند به همان شرط استناد کند. در غیر این صورت نیز اصل دین قابل مطالبه است، ولی تخلیه فوری یا فسخ خودکار از نتیجه آن محسوب نمیشود.
موجر باید رابطه استیجاری و میزان بدهی را اثبات کند. مدارک کاربردی معمولاً شامل موارد زیر است:
صرف ادعای شفاهی کافی نیست. در مقابل، پرداختهایی که مستاجر انجام داده باید با رسید یا گردش حساب بررسی شود. همچنین ودیعه لزوماً به معنای پرداخت آخرین اجارهها نیست؛ نحوه محاسبه و امکان تهاتر آن باید از قرارداد و توافق طرفین یا تصمیم مرجع رسیدگی مشخص شود.
بهتر است موجر ابتدا اظهارنامهای روشن ارسال کند و مبلغ، دورههای بدهی و مهلت پرداخت را مشخص سازد. پس از آن، حسب مورد میتوان دادخواست مطالبه اجور معوقه، درخواست تخلیه یا دعوای فسخ را در مرجع صالح مطرح کرد. صلاحیت مرجع رسیدگی و روش اجرا به نوع قرارداد، رسمی یا عادی بودن آن، مدت اجاره، محل ملک و مقررات جاری بستگی دارد؛ بنابراین نباید بدون بررسی قرارداد، صرفاً بر عنوان «تخلیه فوری» تکیه کرد.
در قراردادهای رسمی ممکن است مطالبه از مسیر اجرای سند نیز قابل بررسی باشد. قراردادهای عادی نیز باید از نظر امضا، مدت، شرایط قانونی و مدارک مربوط به تحویل ملک ارزیابی شوند. اگر موجر هم تعهداتی مانند تعمیرات اساسی یا فراهمکردن امکان استفاده متعارف از ملک را انجام نداده باشد، مستاجر میتواند در دفاع خود به این موضوع استناد کند؛ اما این دفاع معمولاً بهخودیخود بدهی قطعی اجاره را از بین نمیبرد.
فرض کنید سارا یک واحد مسکونی را ماهانه اجاره داده و مستاجر سه ماه اجاره را نپرداخته است. سارا قرارداد، گردش حساب و پیامهای مطالبه را در اختیار دارد، اما مستاجر مدعی است بخشی از مبلغ را نقداً پرداخت کرده است. در این وضعیت، عدم پرداخت اجاره بها توسط مستاجر تنها زمانی نسبت به سه ماه قابل پذیرش است که ادعای پرداخت نقدی با رسید، شهادت معتبر یا قرائن کافی رد یا اثبات شود. اگر قرارداد برای تأخیر حق فسخ مقرر کرده باشد، سارا میتواند علاوه بر مطالبه بدهی، آثار آن شرط را نیز پیگیری کند؛ با این حال تشخیص نهایی به بررسی اسناد و دفاعیات طرفین بستگی دارد.
مستاجر باید رسیدهای پرداخت، پیامهای بانکی، توافقهای تمدید یا مهلتدهی و مدارک مربوط به ایرادهای ملک را نگهداری کند. اگر مبلغ مورد مطالبه اشتباه است، باید دوره و رقم صحیح را دقیق اعلام کند. پرداخت بخشی از بدهی نیز بهتر است با درج بابت پرداخت انجام شود تا درباره ماهیت آن اختلاف کمتری شکل بگیرد. پنهانکردن ملک، انتقال صوری اموال یا بیتوجهی به ابلاغهای قضایی، مشکل را حل نمیکند و ممکن است هزینه و آثار پرونده را افزایش دهد.
در عدم پرداخت اجاره بها توسط مستاجر، بهترین اقدام، جمعآوری اسناد، محاسبه دقیق بدهی و ارسال مطالبه رسمی است. تخلیه، فسخ و مطالبه خسارت، عناوین متفاوتی دارند و هرکدام شرایط اثبات و مسیر رسیدگی جداگانهای دارند. بررسی قرارداد پیش از هر اقدام، از طرح دعوای نادرست و ایجاد مسئولیت برای موجر یا مستاجر جلوگیری میکند.