آیا یکی از ورثه از تحویل یا پرداخت سهم قانونی شما خودداری میکند؟ عدم پرداخت سهم الارث معمولاً یک اختلاف حقوقی است و ذینفع میتواند پس از احراز وراثت و مشخص شدن داراییهای متوفی، از طریق اظهارنامه، درخواست تقسیم ترکه یا طرح دعوای مطالبه و تحویل سهم خود اقدام کند. نتیجه پرونده به مدارکی مانند گواهی انحصار وراثت، اسناد مالکیت، وضعیت بدهیهای متوفی و نحوه تصرف سایر ورثه بستگی دارد.
با فوت شخص، داراییها و حقوق مالی او به ورثه منتقل میشود؛ اما این انتقال به معنی امکان تصرف مستقل هر وارث در تمام اموال نیست. ابتدا باید هزینههای ضروری، بدهیهای مسلم و وصیت معتبر متوفی در حدود قانونی بررسی شود و سپس سهم هر وارث تعیین گردد. اگر یکی از ورثه ملک، حساب بانکی، خودرو یا سایر اموال را در اختیار داشته باشد و از تقسیم یا تحویل سهم دیگران امتناع کند، امکان پیگیری حقوقی وجود دارد.
در این وضعیت، عدم پرداخت سهم الارث به خودی خود همیشه جرم نیست و معمولاً از مسیر حقوقی پیگیری میشود. با این حال، اگر رفتار شخص با جعل، انتقال مال دیگری، خیانت در امانت یا اقدامات مجرمانه دیگری همراه باشد، بررسی کیفری موضوع نیز ممکن است مطرح شود. تشخیص عنوان دقیق، به اسناد و نحوه تصرف بستگی دارد.
صرف ادعای شفاهی برای اثبات میزان ترکه یا مالکیت کافی نیست. گاهی لازم است از بانک، اداره ثبت، راهور یا سایر مراجع، استعلام قانونی انجام شود. همچنین اگر درباره اصالت سند یا میزان اموال اختلاف باشد، دادگاه ممکن است موضوع را به کارشناسی ارجاع دهد.
بهتر است ابتدا درخواست کتبی و روشن، همراه با تعیین مال یا مبلغ مورد مطالبه، برای وارث متصرف ارسال شود. اظهارنامه میتواند سابقه مطالبه و امتناع را ثبت کند، اما به تنهایی مالکیت یا میزان سهم را اثبات نمیکند. در گام بعد، با توجه به وضعیت مال، میتوان دعوای تقسیم ترکه، افراز ملک مشاع، مطالبه سهم، تحویل مال یا مطالبه اجرتالمثل ایام تصرف را مطرح کرد.
مرجع رسیدگی به نوع مال، ارزش خواسته و مقررات صلاحیت بستگی دارد؛ بنابراین انتخاب عنوان دعوا باید پس از بررسی اسناد انجام شود. اگر احتمال انتقال مال یا از بین رفتن آن وجود داشته باشد، درخواست تأمین خواسته یا اقدامات موقت نیز ممکن است قابل بررسی باشد. مهلت مشخص و یکسانی برای همه این دعاوی وجود ندارد، اما تأخیر طولانی میتواند اثبات تصرف، حساب اموال و نقلوانتقالات را دشوار کند.
فرض کنید پدر خانواده فوت کرده و پس از صدور گواهی انحصار وراثت، سه فرزند و همسر او وارث شناخته شدهاند. یکی از فرزندان کلید خانه و اسناد بانکی را در اختیار دارد و از ارائه اطلاعات و پرداخت سهم دیگران خودداری میکند. در چنین شرایطی، عدم پرداخت سهم الارث با ارسال اظهارنامه آغاز به رسیدگی نمیشود؛ بلکه خواهان باید داراییها، سمت وراث و میزان حق خود را اثبات کند. دادگاه پس از بررسی بدهیهای متوفی، اسناد و سهم هر وارث، ممکن است تقسیم مال، فروش مال غیرقابل تقسیم یا پرداخت ارزش سهم را بررسی کند. نتیجه به وضعیت واقعی ملک و دلایل ارائهشده وابسته است.
فروش یا بخشیدن سهم پیش از تعیین دقیق ترکه، امضای رسیدهای مبهم، اتکا به توافق شفاهی، نادیده گرفتن بدهیهای متوفی و طرح دعوای نادرست از اشتباهات رایج است. همچنین باید میان «سهم الارث» و «اجرتالمثل تصرف» تفاوت گذاشت؛ اولی حق مالکانه وارث است و دومی ممکن است بابت استفاده انحصاری از مال مشترک مطالبه شود. برای جلوگیری از عدم پرداخت سهم الارث، جمعآوری اسناد، محاسبه دقیق داراییها و مشورت با وکیل یا کارشناس حقوقی پیش از اقدام اهمیت زیادی دارد.
در برابر عدم پرداخت سهم الارث، ابتدا باید وراثت و داراییهای متوفی احراز و بدهیها و وصیت معتبر بررسی شود. سپس، با توجه به قابل تقسیم بودن مال و نحوه تصرف، اظهارنامه و دعوای مناسب انتخاب میشود. هیچ نتیجهای بدون بررسی مدارک قطعی نیست؛ بنابراین اقدام مستند و بهموقع، احتمال وصول سهم قانونی را افزایش میدهد.