آیا اگر هزینه کارشناسی را در زمان تعیینشده واریز نکنیم، پرونده چه وضعی پیدا میکند؟ عدم پرداخت هزینه کارشناسی در مهلت مقرر معمولاً باعث میشود کارشناسی از دلایل مورد استناد متقاضی خارج شود و دادگاه الزاماً بدون جلب نظر کارشناس، بر اساس سایر دلایل موجود تصمیم بگیرد. مهلت پرداخت، همان مدتی است که در اخطاریه، ابلاغیه یا تصمیم دادگاه درج شده و بسته به مرحله رسیدگی و شرایط پرونده متفاوت است؛ بنابراین نمیتوان برای همه پروندهها یک عدد ثابت تعیین کرد.
هرگاه دادگاه رسیدگی به موضوعی را منوط به کارشناسی بداند، معمولاً مبلغ دستمزد را تعیین و پرداخت آن را بر عهده شخصی میگذارد که کارشناسی را درخواست کرده یا پرداخت هزینه به نفع اوست. مبلغ مزبور بر اساس موضوع، تعداد کارشناسان، رشته تخصصی، حجم بررسی، محل اجرای کارشناسی و تعرفههای مربوط تعیین میشود. هزینه رسمی کارشناسی با هزینههای جانبی مانند رفتوآمد، آزمایش، نقشهبرداری یا بررسی اسناد فنی تفاوت دارد و ممکن است پرداخت جداگانه آن لازم باشد.
اثر اصلی این اقدام، از دست رفتن امکان استفاده از کارشناسی به عنوان دلیل همان شخص است؛ نه اینکه الزاماً دعوا فوراً رد یا مختومه شود. دادگاه ممکن است با دلایل دیگر مانند سند، اقرار، شهادت، تحقیقات محلی یا قرائن موجود رسیدگی را ادامه دهد. نتیجه نهایی به این بستگی دارد که کارشناسی برای اثبات کدام ادعا ضروری بوده و سایر مدارک چه قدرت اثباتی دارند. در دعاوی چندخواسته نیز ممکن است آثار پرداخت نشدن هزینه فقط نسبت به بخش مرتبط با کارشناسی ایجاد شود.
صرف ادعای ناتوانی مالی معمولاً کافی نیست. اگر شخص توان پرداخت ندارد، باید در صورت وجود شرایط، موضوع اعسار از هزینه دادرسی یا درخواست مساعدت قانونی را جداگانه و با مدارک قابل بررسی مطرح کند. پذیرش چنین درخواستی خودکار نیست و به تصمیم مرجع رسیدگی بستگی دارد.
اگر به علت اشتباه سامانه، نقص ابلاغ، بیماری جدی، حادثه یا مانعی خارج از اختیار، پرداخت انجام نشده است، باید فوراً توضیح مستند خود را به همان شعبه ارائه کنید. تصمیم دادگاه درباره پذیرش عذر، تمدید مهلت یا ترتیب اثر دادن به پرداخت، وابسته به محتویات پرونده و زمان ارائه درخواست است. همچنین باید بررسی شود که آیا اخطاریه به شکل صحیح ابلاغ شده و مهلت واقعاً آغاز شده است. اعتراض بدون ارائه دلیل معمولاً شانس موفقیت محدودی دارد.
فرض کنید علی در دعوای مطالبه خسارت ساختمانی، کارشناسی را درخواست کرده و دادگاه مبلغ کارشناسی را تعیین میکند. او به دلیل بیتوجهی، پرداخت را چند روز پس از پایان مهلت انجام میدهد. در این وضعیت، عدم پرداخت هزینه کارشناسی در مهلت مقرر میتواند موجب خروج کارشناسی از دلایل او شود؛ در نتیجه، علی باید با اسناد، عکسها، قرارداد پیمانکاری یا شهادت، ادعای خسارت را اثبات کند. پرداخت دیرهنگام ممکن است با درخواست فوری و ارائه عذر پذیرفته شود، اما پذیرش آن قطعی نیست.
برای پیشگیری از عدم پرداخت هزینه کارشناسی در مهلت مقرر، ابلاغیه را همان روز بررسی، مبلغ را در مهلت تعیینشده پرداخت و رسید را ثبت کنید. اگر مانعی ایجاد شد، سکوت نکنید و پیش از پایان مهلت، درخواست مستند خود را به دادگاه ارائه دهید. در نهایت، این موضوع با رد خودکار دعوا یکسان نیست، اما میتواند دلیل مهمی را از دسترس شما خارج کند.