آیا صرف سکوت یا ادامه اجرای قرارداد به معنای از بین رفتن حق فسخ است؟ عدول ضمنی از حق فسخ زمانی قابل پذیرش است که از رفتار، گفتار یا اقدام صاحب حق، رضایت آگاهانه و قابل انتساب او به ادامه قرارداد یا صرفنظر کردن از فسخ برداشت شود؛ بنابراین سکوت ساده، بدون وجود قرائن روشن، معمولاً برای اثبات آن کافی نیست.
حق فسخ ممکن است ناشی از قرارداد، قانون یا توافق طرفین باشد. صرفنظر کردن از این حق میتواند صریح باشد؛ مانند امضای نوشتهای که در آن صاحب حق، اختیار فسخ را ساقط میکند. در حالت ضمنی، دادگاه به مجموعه رفتارها و اوضاعواحوال توجه میکند، نه یک رفتار منفرد.
با این حال، اجرای بخشی از قرارداد همیشه به معنای اسقاط حق فسخ نیست؛ زیرا ممکن است شخص برای کاهش زیان، جلوگیری از تلف مال یا حفظ حقوق خود موقتاً به قرارداد عمل کرده باشد.
اثبات این موضوع بر پایه قرائن و ادله موجود در پرونده انجام میشود. پیامکها، مکاتبات، رسیدهای پرداخت، صورتجلسات، شهادت اشخاص، مفاد قرارداد و نحوه رفتار طرفین میتوانند در کنار یکدیگر ارزش اثباتی پیدا کنند. مهم است که دلیل نشان دهد صاحب حق، از وجود اختیار فسخ آگاه بوده و با وجود آن، عمداً ادامه قرارداد را پذیرفته است.
در مقابل، شخصی که مدعی باقی بودن حق فسخ است میتواند توضیح دهد که اقدامات او صرفاً برای اجرای موقت تعهد، مطالبه خسارت، حفظ مال یا جلوگیری از تشدید اختلاف انجام شده است. تاریخ اطلاع از سبب فسخ، زمان انجام اقدامات و فاصله زمانی میان آن دو نیز در ارزیابی قاضی مؤثر است؛ اما تأخیر بهتنهایی، بدون بررسی عرف و شرایط قرارداد، الزاماً اسقاط حق محسوب نمیشود.
اسقاط حق فسخ به معنای صرفنظر کردن از اختیار برهمزدن قرارداد است، اما تأیید قرارداد ممکن است فقط ناظر به پذیرش یک اقدام یا وضعیت خاص باشد. همچنین، دریافت وجه یا مال لزوماً تأیید کامل قرارداد نیست و باید مشخص شود دریافت آن بابت اجرای قرارداد، تضمین، استرداد، خسارت یا موضوع دیگری انجام شده است. تفسیر این رفتارها به متن قرارداد، عرف معامله و قصد واقعی طرفین وابسته است.
اگر حق فسخ بهصورت شرطی و برای مدت یا وضعیت مشخص ایجاد شده باشد، عدول از آن نیز باید در همان محدوده بررسی شود. شخص نمیتواند از رفتاری که فقط درباره یک تخلف یا یک بخش قرارداد انجام داده، نتیجه کلی اسقاط همه حقوق فسخ را به دست آورد؛ مگر اینکه مفاد توافق یا رفتار او چنین دامنهای را بهروشنی نشان دهد.
فرض کنید فروشنده به علت پرداخت نشدن بخشی از ثمن، حق فسخ قراردادی دارد. او پس از اطلاع از تخلف، در یک صورتجلسه دریافت کامل ثمن را تأیید میکند، کلید ملک را تحویل میدهد و در پیام دیگری مینویسد که معامله بدون هیچ ادعایی خاتمه یافته است. در چنین وضعی، خریدار میتواند به عدول ضمنی از حق فسخ استناد کند. با این حال، اگر فروشنده ثابت کند امضا برای دریافت مبلغ امانی یا صرفاً جهت تحویل موقت بوده، نتیجه پرونده ممکن است متفاوت باشد.
عدول ضمنی از حق فسخ نیازمند احراز رفتار آگاهانه و ناسازگار با اعمال فسخ است و از سکوت یا تأخیر معمولی نمیتوان بهصورت خودکار چنین نتیجهای گرفت. پیش از اقدام، قرارداد، زمان ایجاد حق، اسناد مالی و مکاتبات باید بررسی شود. ارسال اظهارنامه و اعلام روشن موضع نیز میتواند از ایجاد برداشتهای متعارض جلوگیری کند؛ اما ارزیابی نهایی به دلایل و شرایط هر پرونده بستگی دارد.