آیا پس از خرید خودرو متوجه نقصی شدهاید که فروشنده درباره آن توضیح نداده است؟ در چنین وضعی، عیب خودرو پس از معامله میتواند برای خریدار حق فسخ معامله یا دریافت ارش ایجاد کند؛ اما باید ثابت شود عیب هنگام عقد یا پیش از تحویل وجود داشته و خریدار هنگام معامله از آن آگاه نبوده است. تشخیص این موضوع به مفاد قرارداد، گزارش کارشناسی و رفتار طرفین بستگی دارد.
هر ایراد فنی، عیب حقوقی محسوب نمیشود. عیب باید نقصی مؤثر و برخلاف وضعیت متعارف خودرو باشد؛ مانند آسیب جدی شاسی، تعویض موتور بدون اعلام، تصادف سنگین پنهان، ایراد اساسی گیربکس یا دستکاری مؤثر کیلومتر. اگر خریدار پیش از معامله از نقص اطلاع داشته یا آن را صریحاً پذیرفته باشد، معمولاً نمیتواند به استناد همان نقص، حق فسخ یا ارش را مطالبه کند.
همچنین میان «عیب» و «تخلف از وصف» تفاوت وجود دارد. اگر خودرو مدل، رنگ، کارکرد یا ویژگی مشخصی داشته و خلاف آن تحویل شده باشد، موضوع ممکن است از جهت تخلف از وصف یا تدلیس بررسی شود، نه صرفاً عیب فنی. درج عبارتهایی مانند «خودرو سالم تحویل شد» نیز همیشه تمام حقوق خریدار را از بین نمیبرد؛ بهویژه اگر فروشنده عیب را عمداً پنهان کرده باشد.
مهمترین مسئله، اثبات وجود نقص در زمان معامله یا پیش از تحویل است. صرف خرابی خودرو چند روز پس از خرید، بهتنهایی ثابت نمیکند ایراد از ابتدا وجود داشته است. برای تقویت ادعا، مدارک زیر مفید است:
بهتر است پیش از تعمیر اساسی، وضعیت خودرو توسط کارشناس مستند شود؛ زیرا تعمیر ممکن است امکان بررسی منشأ عیب را دشوار کند. در صورت اختلاف، دادگاه میتواند موضوع را به کارشناس ارجاع دهد.
بر اساس مقررات خیار عیب در قانون مدنی، خریدار اصولاً میتواند معامله را فسخ کند یا خودرو را نگه دارد و ارش، یعنی تفاوت ارزش خودروی سالم و معیوب، را مطالبه کند. انتخاب هر راهکار به شدت نقص، امکان استفاده از خودرو، مبلغ معامله و نظر کارشناس بستگی دارد. اعمال حق فسخ باید پس از آگاهی از عیب، بدون تأخیر غیرمتعارف انجام شود؛ بنابراین سکوت طولانی یا استفاده گسترده از خودرو میتواند علیه خریدار تفسیر شود.
فرض کنید سارا خودرویی را با اعلام «بدون تصادف و کاملاً سالم» خریداری کند و یک هفته بعد، تعمیرکار آثار جوشکاری شاسی و رنگشدگی گسترده را گزارش دهد. سارا باید خودرو را برای کارشناسی مستند نگه دارد و از فروشنده بخواهد اختلاف را حل کند. اگر فروشنده نپذیرد، عیب خودرو پس از معامله را میتوان با دادخواست فسخ یا مطالبه ارش و ارائه گزارش کارشناسی پیگیری کرد. نتیجه پرونده به اثبات زمان ایجاد آسیب، متن قرارداد و آگاهی یا عدم آگاهی خریدار بستگی دارد.
ابتدا قرارداد و مدارک فنی بررسی و از تعمیر یا فروش مجدد خودرو تا زمان تأمین دلیل خودداری شود. سپس ارسال اظهارنامه برای اعلام عیب و انتخاب فسخ یا ارش، اقدام احتیاطی مناسبی است. در ادامه، میتوان از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی درخواست تأمین دلیل یا دادخواست مناسب را ثبت کرد. عنوان خواسته باید با وضعیت پرونده هماهنگ باشد و ممکن است مطالبه هزینه کارشناسی یا خسارت نیز مطرح شود، اما پذیرش آن قطعی نیست.
برای موفقیت در دعوای عیب خودرو پس از معامله، سه موضوع اهمیت دارد: پنهان بودن نقص، وجود آن پیش از معامله و اقدام بهموقع پس از آگاهی. بررسی قرارداد توسط وکیل یا کارشناس حقوقی، پیش از انتخاب فسخ یا ارش، از طرح دعوای نادرست و هزینههای اضافی جلوگیری میکند.